Als er lood in uw leidingwater zit, kan dit zenuwbeschadiging, voortplantingsproblemen en kanker veroorzaken. Zelfs als u geen loden leidingen in uw huis heeft, kan dit zware metaal toch in uw drinkwater aanwezig zijn. Lees verder voor meer informatie over lood en hoe u dit kunt vermijden.

• Lood kan in uw water aanwezig zijn als uw huis vóór de jaren zestig is gebouwd.
• Lood kan ook uit nieuwe leidingen in het drinkwater terechtkomen.
• Het IARC classificeert lood als een waarschijnlijk carcinogeen voor de mens.
• Lood beschadigt het zenuwstelsel en kan leiden tot voortplantingsproblemen.
• De regelgeving voor lood in water is in de loop der jaren aangescherpt, maar het blijft in uw leidingwater aanwezig... het is tijd om te gaan filteren!

Wat is lood?

Lood is een zwaar metaal dat in kleine hoeveelheden in de aardkorst voorkomt. Het is zacht, kneedbaar en stevig, waardoor het een goed materiaal is voor een aantal toepassingen. De oude Romeinen gebruikten het dan ook om hun waterleidingen, rioleringen en aquaducten te bouwen. De woorden ‘plumbing’ en ‘plumber’ komen van het Romeinse ‘plumbum’.

De giftigheid van lood was al bekend in de eerste eeuw voor Christus, toen de architect Vitruvius als eerste de schadelijke gevolgen van lood voor de gezondheid onderkende, omdat hij opmerkte dat mensen die met dit materiaal werkten vaak ziek waren.

Ondanks de waarschuwingen bleef lood worden gebruikt voor waterinfrastructuur. In de moderne tijd wordt lood gebruikt in cosmetica, speelgoed, verf, benzine, batterijen, soldeer, munitie en loodgietersmaterialen.

Hoe komt lood in leidingwater terecht?

Sinds de jaren 1930 zijn er beleidsmaatregelen genomen om lood en loodhoudende producten, zoals loodhoudende verf, loodhoudende benzine en loodhoudende waterleidingen, te verbieden.

Desondanks worden we nog steeds blootgesteld aan lood als gevolg van menselijke activiteiten. Lood komt in de lucht terecht vanuit industriële bronnen (zoals oude mijnen) en uit vliegtuigbrandstof.

Volgens de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) is voedsel de belangrijkste bron van blootstelling aan lood. De grootste bijdragers zijn brood (8,5%), thee (6,2%), aardappelen en aardappelproducten (4,9%), gefermenteerde melkproducten (4,2%), bier (4,1%) en leidingwater (6,1%).

Maar als u in een huis woont met loden waterleidingen, kunt u worden blootgesteld aan gevaarlijke hoeveelheden lood in uw leidingwater. Dit kan het geval zijn als uw huis vóór de jaren zestig is gebouwd. Bovendien kunnen ook waterleidingen in nieuwbouwwoningen zware metalen in het water afgeven.

Wat zijn de mogelijke gevolgen van lood voor de gezondheid?

De oude Romeinen wisten het al, en de moderne wetenschap heeft het bevestigd: lood is giftig voor het lichaam en de hersenen.

Chronische blootstelling aan lood kan leiden tot bloedarmoede, nierproblemen, vitamine D-tekort, een verstoorde stofwisseling en neurotoxiciteit. Het wordt in verband gebracht met reproductieve gezondheidsproblemen, zoals verminderde spermakwaliteit en een verhoogd risico op miskramen. Het wordt ook in verband gebracht met een laag geboortegewicht, vertraagde postnatale groei en gedragsproblemen zoals hyperactiviteit. Alsof dat nog niet erg genoeg is, heeft het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) lood geclassificeerd als een “waarschijnlijk carcinogeen voor de mens”.

Blootstelling aan lood is vooral gevaarlijk voor kinderen. Het hoopt zich op in de hersenen van kinderen, waar het de vorming van nieuwe verbindingen tussen zenuwcellen remt. Dit heeft gevolgen voor de hippocampus, die een rol speelt bij het geheugen en het leren. Kinderen lopen een groter risico door blootstelling aan lood omdat ze in verhouding tot hun lichaamsgewicht meer drinken en hun darmen lood gemakkelijker opnemen.

Regelgeving inzake lood – WHO-richtlijnen en EU-waterrichtlijn

De normen rond lood zijn in de loop der jaren drastisch veranderd.

In 1978 beschouwden wetenschappers Zielhuis en Wibowo 400 microgram lood per liter (µg/L) als onschadelijk voor de menselijke gezondheid.

Vanaf 1983 bepaalde de Europese drinkwaterrichtlijn dat leidingwater niet meer dan 50 µg lood per liter water mocht bevatten.

In 1997 adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om deze norm aanzienlijk aan te scherpen. Als gevolg daarvan is de huidige norm 10 µg lood per liter. Maar zelfs deze nieuwe lagere grenswaarde staat onder druk.

In de nieuwste Europese richtlijn inzake de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water staat namelijk dat de loodconcentraties zo laag mogelijk moeten zijn. Daarin staat dat tegen 2036 de grenswaarde voor lood in drinkwater zal worden vastgesteld op 5 µg per liter.

Lood in leidingwater in Nederland

Uit een recent rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) blijkt dat volwassenen in Nederland worden blootgesteld aan 0,41-0,74 microgram per kilogram lichaamsgewicht per dag (µg/kg/bw/dag). Voor kinderen onder de 7 jaar lagen de waarden tussen 0,88-1,3 µg/kg/bw/dag. Deze niveaus zijn lager dan de toelaatbare dagelijkse inname (TDI) van 3,6 µg/kg/bw/dag, maar de EFSA zegt dat zelfs bij deze niveaus schadelijke effecten van lood, met name bij kinderen, niet kunnen worden uitgesloten. In een interview met De Groene Amsterdamer verklaarde Fred Woudenberg, hoofd Leefomgeving bij GGD Amsterdam, dat lood schadelijker is dan we eerder dachten.

Volgens het RIVM is de blootstelling aan lood via leidingwater soms te hoog. Mensen die in oude huizen met loden waterleidingen wonen, maar ook in nieuwbouwwoningen met nieuwe leidingen en kranen, lopen het risico op een hogere blootstelling aan lood dan als veilig wordt beschouwd. Uit hun onderzoek blijkt dat 45-68% van de totale dagelijkse blootstelling aan lood afkomstig is uit deze bronnen.

In 2019 bleek uit onderzoek van UNICEF dat bijna 60.000 kinderen in Nederland te maken hebben gehad met loodvergiftiging en een loodgehalte van ten minste 5 µg per deciliter bloed hadden. De belangrijkste oorzaak? Loodhoudende waterleidingen. Dit leidde tot discussies over het verlagen van de huidige norm van 10 µg lood per liter naar 5 µg, mogelijk al in 2022.

In 2020 berichtte de NOS over gezinnen in Amsterdam Noord die elke dag water uit een openbare kraan moeten halen, omdat het water dat door hun huizen stroomt gevaarlijke hoeveelheden lood bevat. Naar schatting 100.000 tot 200.000 huizen in Nederland hebben nog steeds loden waterleidingen.

Lood in leidingwater in Frankrijk

In 1915 verbood de Franse regering het gebruik van loodhoudende verf. In 1963 werd het gebruik van lood voor waterleidingen en waterreservoirs strikt verboden, behalve in gevallen van “absolute noodzaak”.

Een decreet van 5 april 1995 verbood het gebruik van lood in waterleidingen, zowel in openbare infrastructuur als in particuliere woningen. In 1996 verbood een nieuwe verordening het gebruik van loodhoudend soldeersel.

Volgens een rapport van de Franse Algemene Raad voor Milieu en Ontwikkeling zijn er echter in ongeveer 7,5 miljoen woningen in Frankrijk loodwaterleidingen. Het is ook belangrijk op te merken dat niet alleen loden leidingen een bron van loodverontreiniging van het water kunnen zijn. Sommige soldeermiddelen kunnen tot 60% lood bevatten, legeringen die koper en messing bevatten kunnen tot 5% lood bevatten, en sommige polyvinylchloriden (PVC) uit het buitenland kunnen ook lood bevatten.

De Franse consumentenvereniging UFC-Que Choisir analyseerde officiële resultaten van het ministerie van Volksgezondheid om het loodgehalte in het water te evalueren. Uit de analyses bleek dat 3% een te hoog loodgehalte had. De meest getroffen gebieden zijn oude stadscentra zoals Nice, Toulon, Dijon, Avignon, La Rochelle en Créteil. Deze resultaten blijven echter onzeker omdat het aantal genomen monsters zeer laag is (gemiddeld 15 per stad, over een periode van tweeënhalf jaar).

Volgens het rapport zijn deze analyses te beperkt en geven ze geen inzicht in de werkelijke blootstelling van consumenten aan lood.

Lood in leidingwater in Italië

In Italië zijn veel van de loodhoudende openbare waterleidingen vervangen door andere materialen, maar sommige loodleidingen zijn nog steeds aanwezig.

Het is moeilijk om een nauwkeurig beeld te krijgen van de situatie met betrekking tot lood in particuliere woningen in Italië, omdat er geen actuele informatie over gebouwen beschikbaar is. Er zijn zeker gebouwen die niet voldoen aan de bouwvoorschriften met betrekking tot lood. Deze zijn meestal te vinden in historische stadscentra.

Het Italiaanse Instituut voor Gezondheid (ISS) heeft geprobeerd gerust te stellen dat het water dat door de openbare waternetwerken wordt geleverd ruim binnen de nieuwe wettelijke limiet van 10 µg lood per liter water blijft. Het probleem komt van particuliere waternetwerken. Hoge loodconcentraties kunnen het gevolg zijn van leidingen, kraanbevestigingen of soldeer dat lood of messing bevat.

Een recent artikel van het regionale Agentschap voor Milieubescherming in Toscane schat dat in Italië 160.862 kinderen en tieners (van 0 tot 19 jaar) een loodgehalte in het bloed hebben van meer dan 5 µg per deciliter, en 20.963 een gehalte van meer dan 10 µg per deciliter.

Op nationaal niveau zijn de meest recente gegevens vrij oud, omdat ze dateren uit een onderzoeksproject dat werd ondersteund door het ministerie van Volksgezondheid en tussen 2002 en 2004 werd uitgevoerd door het Instituut voor Volksgezondheid in 21 steden en 15 regio's. Bij 2-4 % van de 6000 monsters werden loodconcentraties boven de limietwaarden aangetroffen. De meeste daarvan waren afkomstig uit gebouwen die vóór de jaren 60 waren gebouwd. Monsters genomen uit het openbare netwerk dat tussen waterreservoirs en particuliere woningen loopt, vertoonden geen problemen. Dit betekent dat het probleem particuliere eigenaren betreft, die moeten controleren of hun waterleidingen van lood zijn gemaakt en hun water moeten laten analyseren om te ontdekken of het hoge loodconcentraties bevat.

Lood in leidingwater in Duitsland

Verschillende studies tonen aan dat de hoeveelheid lood in Duits drinkwater nog steeds de voorschriften overschrijdt. In Duitsland wordt lood voornamelijk via voedsel en drinkwater ingenomen.

Hoewel loden leidingen hier sinds 1973 niet meer worden gebruikt, zijn ze nog steeds te vinden in oude gebouwen. Bovendien zijn loodhoudende materialen nog steeds toegestaan voor kranen, leidingverbindingen en pompen. Volgens een studie uit 2021 kan verontreiniging van stilstaand water met lood niet worden uitgesloten.

Tussen 1997 en 2019 hebben wetenschappers in totaal 16.060 drinkwatermonsters onderzocht (zie grafiek). 8,43% van deze monsters bevat hogere loodconcentraties dan de nieuwe geplande limiet van 5 µg/l.

Een van de grootste uitdagingen is dat er weinig gegevens beschikbaar zijn over hoeveel huishoudens nog loodleidingen hebben. Er zijn geen systematische onderzoeken uitgevoerd door Duitse gemeenten.

Lood in het water in Bonn

Een studie van Döhla et al. (2021) evalueerde het drinkwater van de stad Bonn en stelde vast dat 18,15 % van de monsters die tussen 2014 en 2019 werden onderzocht, lood bevatten in concentraties die boven de EU-limiet lagen, soms zelfs ver daarboven. Als de geplande nieuwe limiet van 5 µg per liter vandaag zou gelden, zou een kwart van alle onderzochte monsters niet aan de eisen voldoen. De auteurs van het onderzoek stelden dat aangenomen kan worden dat ook andere gemeenten in Duitsland – met uitzondering van Frankfurt am Main en de Zuid-Duitse deelstaten – te maken kunnen krijgen met verhoogde loodconcentraties in het drinkwater.

Een onderzoek van Stiftung Warentest toont aan dat naast Bonn en Frankfurt am Main vooral de nieuwe en noordelijke deelstaten mogelijke hotspots kunnen zijn.

Een onderzoek van de Federale Milieubank (UPB) naar het loodgehalte in het bloed van studenten uit Münster heeft aangetoond dat de loodconcentratie is gedaald van meer dan 70 µg per liter (1981) tot minder dan 15 µg per liter (2008). De afgelopen jaren is de blootstelling aan lood constant gebleven op ongeveer 10 µg per liter.

Lood in leidingwater in het Verenigd Koninkrijk

In het Verenigd Koninkrijk is de limiet voor de hoeveelheid lood in water 10 µg per liter.

Het gebruik van lood voor waterleidingen werd in het Verenigd Koninkrijk in 1969 verboden. Dit betekent dat huizen die na 1970 zijn gebouwd, geen loodhoudende waterleidingen zouden moeten hebben. Maar lood is nog steeds een probleem. Naar schatting heeft bijna een kwart van de 24,8 miljoen woningen in Engeland en Wales nog steeds loodhoudende waterleidingen in hun leidingsysteem.

Hoewel de EU de toegestane limiet voor lood heeft aangescherpt tot 5 µg per liter, suggereert een studie in opdracht van de Britse regering dat dit doel pas in 2040 zal worden bereikt.

Lood in leidingwater in Ierland

In Ierland is de EU-drinkwaterrichtlijn van toepassing, wat betekent dat de limiet voor lood in drinkwater momenteel is vastgesteld op 10 µg per liter en tegen 2036 moet worden gehalveerd.

Onlangs hebben audits van Irish Water echter aangetoond dat de loodconcentraties in 12 graafschappen boven de veilige limieten liggen. In Co Roscommon bijvoorbeeld werd in één monster een concentratie van 148 µg per liter gemeten, bijna 15 keer de limiet. Volgens het hoofd Asset Management van Irish Water worden naar schatting 200.000 huishoudens in Ierland nog steeds getroffen door loodverontreiniging.

Waterbedrijven in Ierland werken aan de vervanging van loden waterleidingen in de openbare en particuliere netwerken, maar volgens een recent rapport van het Ierse Environmental Protection Agency (EPA) zal het bij het huidige tempo 24 jaar duren voordat de risico's van loden waterleidingen adequaat zijn aangepakt.

Lood in leidingwater in de Verenigde Staten

Het gebruik van lood voor waterleidingen werd in 1986 in de Verenigde Staten verboden. Het verbod had echter geen betrekking op leidingen van lood. Als gevolg daarvan krijgen naar schatting 15 tot 22 miljoen Amerikanen hun leidingwater nog steeds via loden leidingen.

De door de EPA vastgestelde maximale verontreinigingsnorm voor lood in drinkwater is nul. Maar dit is een doelstelling en geen wettelijke limiet. De actieniveau voor lood van de EPA – dat wil zeggen het niveau waarbij waterbedrijven aanvullende maatregelen moeten nemen om het gehalte aan verontreinigingen in het water te beheersen – is 15 µg lood per liter. Gezien het feit dat veel leidingen nog steeds van lood zijn gemaakt, is de doelstelling van de EPA om lood in drinkwater tot nul terug te brengen nog lang niet bereikt.

De vervanging van loden leidingen is een belangrijk politiek thema geworden in de VS. In 2021 verklaarde president Joe Biden dat deze leidingen een duidelijk en actueel gevaar vormen voor de gezondheid van kinderen en zegde hij 15 miljard dollar toe voor het verwijderen van de loden leidingen die huizen verbinden met het nationale waterdistributiesysteem.

Hoe lood uit leidingwater verwijderen

Het eerste wat u moet doen, is nagaan of uw waterleidingen van lood zijn gemaakt. Dat kunt u op twee manieren doen:

• Aan de kleur. Loodleidingen zijn meestal donker of dof grijs van kleur. Als u echter met schuurpapier over de leiding wrijft, wordt deze zilverkleurig. Koperen leidingen zijn vaak groen. Als u er met schuurpapier over wrijft, worden ze metaalachtig geel of rood.
• Aan het geluid. Een loodleiding maakt een dof geluid als u er met een metalen voorwerp (zoals een lepel of schroevendraaier) op tikt.

Als u loodleidingen in uw woning aantreft, is het belangrijk deze te vervangen. Als u in een huurwoning woont, neem dan contact op met de verhuurder of woningcorporatie.

In Nederland zijn er al tientallen rechtszaken geweest tussen huurders en woningcorporaties vanwege hoge loodconcentraties in leidingwater. In bijna alle gevallen beslissen de rechtbanken dat de waterleidingen moeten worden vervangen of dat de huurders recht hadden op huurvermindering. In sommige gevallen bedraagt die korting wel zestig procent totdat de waterleidingen zijn vervangen.

Een nieuwe waterleiding of nieuwe kraan kan gedurende de eerste drie maanden na installatie lood of andere metalen aan het drinkwater afgeven. Om te voorkomen dat u met metalen verontreinigd drinkwater drinkt, volgt u deze stappen:

• Draai nieuwe kranen open en laat het water 10 seconden lopen voordat u het drinkt. Na drie maanden kunt u de kraan gebruiken zonder eerst te wachten.
• Nieuwe waterleidingen kunnen tijdelijk metalen in het water vrijgeven. Als er een tijdje geen water is gebruikt (bijvoorbeeld 's ochtends of na het werk), laat het water dan even lopen voordat u het gebruikt om te drinken – spoel het toilet door, neem een douche of laat de kraan twee minuten lopen. Na drie maanden kunt u het water gebruiken zonder te hoeven wachten.
• Een andere optie is het gebruik van een waterfilter dat lood en zware metalen uit uw leidingwater verwijdert.

Als u vermoedt of weet dat u loden waterleidingen in uw huis heeft, neem dan de volgende voorzorgsmaatregelen:

• Laat het water 1-2 minuten lopen voordat u het drinkt (gebruik het in plaats daarvan voor de afwas of om te douchen), vooral als het water een paar uur in de leidingen heeft gestaan (bijvoorbeeld 's ochtends of na het werk).
• Gebruik geen water uit de warmwaterkraan om eten of drinken te bereiden. Lood lekt gemakkelijker uit in warm water.
• Zoek een hoogwaardig filter dat lood uit uw leidingwater verwijdert.

ZeroWater verwijdert lood uit uw leidingwater

Wilt u er zeker van zijn dat uw leidingwater vrij is van lood en andere verontreinigingen? ZeroWater-filters verwijderen 99% van het lood uit uw leidingwater. Ze verwijderen ook kalkaanslag, glyfosaat, chloor, PFAS (PFOS/PFOA) en meer. Bekijk onze online winkel en begin vandaag nog met het filteren van uw water.

Tijdlijn

Richtlijnen voor lood in drinkwater door de jaren heen

1908 – De Gezondheidsraad waarschuwt voor de gevaren van lood in drinkwater

1960 – Verbod op het leggen van nieuwe loden leidingen

1978 – Boven 400 microgram per liter veroorzaakt geen significant risico (Zielhuis & Wibowo)

1982 – WHO adviseert om onder de 100 microgram lood per liter te blijven

1983 – 1997 – 50 microgram lood per liter – Europese drinkwaterrichtlijn

1998 – 2013 – 25 microgram lood per liter – Europese drinkwaterrichtlijn

1998 – 2022 – 10 microgram lood per liter – Europese drinkwaterrichtlijn

Laatste artikelen over lood