Waterbronnen in heel Europa zijn verontreinigd met glyfosaat, wat betekent dat er pesticiden in uw kraanwater kunnen zitten. Glyfosaat wordt in verband gebracht met een hoger risico op spijsverteringsproblemen, hormonale onevenwichtigheden, neurologische aandoeningen en zelfs kanker. Lees verder om meer te weten te komen over de gevolgen voor de gezondheid en het milieu, en hoe u dit kunt vermijden.

• Glyfosaat is door het IARC geclassificeerd als een waarschijnlijk carcinogeen voor de mens.
• Tot 15% van het grond- en oppervlaktewater in Europa overschrijdt de limiet voor glyfosaat.
• Sommige studies tonen aan dat 99% van de mensen glyfosaat in hun bloed heeft.
• Ondanks de alarmsignalen wordt glyfosaat nog steeds regelmatig gebruikt in de industriële landbouw.
• Er wordt gesproken over een verbod op glyfosaat, maar dat is nog ver weg. In de tussentijd is het een goed idee om te beginnen met filteren!

Wat is glyfosaat?

Glyfosaat is een van de bekendste herbiciden ter wereld (u kent het misschien onder de naam Round-up). Boeren gebruiken het om onkruid te bestrijden. Ook gemeenten gebruiken het in de openbare ruimte om ongewenste planten te verwijderen. Het werkt door te voorkomen dat bepaalde onkruiden de eiwitten en enzymen aanmaken die ze nodig hebben om te groeien. Als gevolg daarvan sterft het onkruid af.

Het Amerikaanse bedrijf Monsanto (nu overgenomen door het Duitse chemiebedrijf Bayer) bracht glyfosaat in 1974 op de markt. Sindsdien is het een van de meest gebruikte herbiciden ter wereld geworden, met meer dan 8 miljard kilogram dat wereldwijd wordt verspoten.

Hoe komt glyfosaat in het leidingwater terecht?

Wanneer glyfosaat op gewassen wordt verspreid of op onkruid wordt gespoten, sijpelt het in de bodem. Als het regent, spoelt het water de grond en het glyfosaat dat daarin zit weg naar rivieren en beken. Het kan ook dieper sijpelen, naar grondwaterbronnen. Drinkwater wordt gewonnen uit oppervlaktewater (rivieren, beken, meren) en ondergrondse waterbronnen, en vervolgens via het openbare waternetwerk naar onze kranen getransporteerd. Hoewel het water verschillende zuiveringsprocessen doorloopt voordat het bij ons thuis aankomt, wordt glyfosaat hierdoor niet volledig verwijderd.

Wat zijn de mogelijke gezondheidseffecten van glyfosaat?

De mogelijke toxische effecten van glyfosaat op de gezondheid en het milieu worden al jarenlang bestudeerd en besproken.

Studies naar het effect van glyfosaat op dieren hebben aangetoond dat het oxidatieve stress, veranderingen in het darmmicrobioom, hormonale onevenwichtigheden en neurologische aandoeningen veroorzaakt.

Maar officiële instanties zijn tot verschillende conclusies gekomen over de gezondheidsrisico's ervan.

In 2015 heeft het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) meer dan 1000 studies geëvalueerd en geconcludeerd dat glyfosaat “waarschijnlijk kankerverwekkend” is voor mensen. In hetzelfde jaar concludeerde de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) dat “normaal gebruik” van glyfosaat waarschijnlijk geen risico voor de mens vormt.

Het rechtssysteem in de VS lijkt zich aan te sluiten bij de bevindingen van het IARC. Bayer verliest regelmatig rechtszaken en betaalt duizelingwekkende bedragen aan slachtoffers. Onlangs heeft het bedrijf ingestemd met een schikking van meer dan 10 miljard dollar in kankerezaken. In een baanbrekende zaak werd Monsanto veroordeeld tot het betalen van 289 miljoen dollar schadevergoeding aan een man van wie werd vastgesteld dat zijn kanker was veroorzaakt door glyfosaat. De Californische jury concludeerde dat Monsanto wist dat Round-up gevaarlijk was en had nagelaten consumenten te waarschuwen.

In 2017 oordeelde het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) dat glyfosaat niet kankerverwekkend is. Deze sterk uiteenlopende conclusies hebben een wetenschappelijk debat op gang gebracht over hoe onderzoek moet worden uitgevoerd, welke studies kunnen worden meegenomen en hoe de gegevens moeten worden beoordeeld.

In maart 2021 bleek uit een nieuwe studie dat de beoordeling van de EU van de veiligheid van glyfosaat was gebaseerd op gebrekkige wetenschap. Van de 53 industriestudies die de glyfosaatfabrikanten in het vorige goedkeuringsproces voor glyfosaat hadden ingediend, konden er slechts twee als wetenschappelijk ‘betrouwbaar’ worden beoordeeld volgens de toepasselijke OESO-richtlijnen. Vierendertig van de studies waren ‘niet betrouwbaar’ en 17 slechts ‘gedeeltelijk betrouwbaar’.

Afgezien van deze tegenstrijdige bevindingen is één ding zeker: we nemen glyfosaat in. Dit gebeurt deels via voedsel (chemische residuen en aarde op landbouwgewassen), inademing (wanneer glyfosaat wordt gespoten in tuinen, openbare ruimtes of in woonwijken in de buurt van landbouwgebieden), via contact met de huid tijdens het gebruik, of via drinkwater. Ondanks het feit dat drinkwaterbedrijven veel moeite doen om drinkwater te zuiveren, is glyfosaat soms in lage concentraties aanwezig.

Wat zijn dan de voorschriften voor deze stof?

Voorschriften voor glyfosaat – WHO-richtlijnen en EU-drinkwaterrichtlijn

WHO-richtlijnen

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beschouwt glyfosaat en het bijproduct A-Amino-3-Hydroxy-5-Methyl-4-Isoxazolepropionic Acid (AMPA) als weinig giftig. Om deze reden heeft de WHO geen formele richtlijnwaarde voor glyfosaat in water vastgesteld. Zij baseren zich hierbij op een NOAEL (No-observed-adverse-effect-level) van 32 milligram per kilogram lichaamsgewicht per dag (mg/kg lg/d). Voor een gemiddelde volwassene met een gewicht van 70 kg komt dit neer op 2240 milligram per dag. Hoewel er geen limieten voor glyfosaat worden voorgesteld, wordt wel een richtlijnlimiet van 0,5 microgram per liter (µg/L) voor gecombineerde pesticiden voorgesteld.

EU-drinkwaterrichtlijn

De Europese drinkwaterrichtlijn stelt limieten aan de hoeveelheid glyfosaat die in drinkwater aanwezig mag zijn. Voor individuele pesticiden en herbiciden zoals glyfosaat is de limiet 0,1 microgram per liter water. De totale hoeveelheid pesticiden in water mag niet hoger zijn dan 0,5 microgram per liter.

Glyfosaat in leidingwater in de EU

Uit gegevens van de Universiteit van Wageningen blijkt dat 45% van de 300 bodemmonsters van verschillende Europese landbouwgronden glyfosaat en AMPA bevatten.

Uit een rapport van Europese watermeetstations blijkt dat 5-15% van de oppervlaktewaterbronnen en 7% van de grondwaterbronnen de milieukwaliteitsnormen voor herbiciden overschrijden. Dit is een probleem voor het waterleven en heeft een domino-effect op de natuur in het algemeen. De voortschrijdende afname van het aantal honingbijen

en andere insecten , die bijdraagt aan het bijna uitsterven van verschillende vogelsoorten, is deels te wijten aan de pesticiden en insecticiden die we in zulke grote hoeveelheden gebruiken.

Ook in ons lichaam is glyfosaat aangetroffen. Een in januari 2022 gepubliceerd onderzoek heeft glyfosaatresiduen aangetroffen bij 99% van de Franse bevolking.

Glyfosaat is tot 22 december 2022 goedgekeurd voor gebruik in de EU. Maar we kunnen niet rekenen op een verbod. De beoordelingsgroep voor glyfosaat (AGG) van de Europese Commissie, die is opgericht om de verlenging van de vergunning voor glyfosaat in Europa te onderzoeken, concludeerde dat glyfosaat voldoet aan de goedkeuringscriteria en niet gevaarlijk is voor de menselijke gezondheid.

De Europese Commissie heeft een tijdelijke verlenging van de vergunning voorgesteld voor de periode waarin deze nog wordt geëvalueerd. De EFSA heeft verklaard dat haar conclusies vanaf juli 2023 beschikbaar zullen zijn.

Glyfosaat in leidingwater in Nederland

In Nederland blijkt uit onderzoek van het RIVM dat meer dan de helft van de Nederlandse drinkwaterbronnen (135 van de 216) verontreinigd is met door de mens gemaakte stoffen. Volgens berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) zijn chloorprofam, terbuthylazine, bentazon en glyfosaat de pesticiden die het grondwater het meest verontreinigen. PBL-onderzoeker Aaldrik Tiktak stelt dat uit metingen blijkt dat glyfosaat nog steeds de grootste probleemstof is bij de drinkwaterwinning. Volgens een rapport van de Nederlandse Waterleidingbedrijven VEWIN overschrijdt glyfosaat af en toe de norm van 0,1 microgram per liter en is de metaboliet AMPA bijna continu aanwezig in concentraties die ruim boven de drinkwaternorm liggen.

Het RIVM was het hiermee eens en publiceerde in 2020 een rapport waarin werd aanbevolen om pesticiden uit de land- en tuinbouw te weren. Helaas werd een verbod op het professionele gebruik van pesticiden, waaronder glyfosaat, door de rechter in Nederland teruggedraaid. Een nieuw verbod zou moeten worden ingesteld door het CTGB (College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden). Maar omdat het CTGB het advies van de EFSA volgt, is dit voorlopig niet het geval, aldus de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Carola Schouten.

Glyfosaat in leidingwater in Duitsland

In 2019 publiceerde de federale werkgroep water (LAWA) een rapport over de kwaliteit van het grondwater, waarin werd gekeken naar de meest voorkomende residuen van gewasbeschermingsmiddelen (PPP) in het oppervlaktewater in Duitsland. Tussen 2013 en 2016 werden in totaal 495 relevante PPP-stoffen gemeld. De drie meest voorkomende chemische stoffen waren desethylatrazine, bentazon en atrazine. Glyfosaat stond op de twintigste plaats. De auteurs van de studie stelden dat dit aantoont dat werkzame stoffen uit momenteel goedgekeurde pesticiden en hun afbraakproducten steeds vaker in het grondwater worden aangetroffen. Een zorgwekkende ontwikkeling.

De Duitse regering heeft besloten om glyfosaat vanaf 1 januari 2024 te verbieden. Sinds 8 september 2021 is het gebruik van glyfosaat op gewassen direct voor de oogst in het algemeen verboden. Het gebruik ervan is ook verboden in privétuinen en volkstuinen en op openbare groene terreinen, bijvoorbeeld kinderspeelplaatsen, tenzij er geldige goedkeuringen zijn die het tegendeel bewijzen. Glyfosaat is alleen toegestaan voor gebruik in de akkerbouw en op grasland als er geen alternatieve opties zijn. Dit is bijvoorbeeld het geval bij moeilijk te bestrijden onkruiden, zoals kruipende distel en kweekgras, of in gebieden die gevoelig zijn voor erosie.

Duitsland motiveert zijn besluit als volgt: “Als breedwerkend herbicide vernietigt glyfosaat alle planten zonder onderscheid en daarmee ook het voedsel en de leefomgeving van veel insecten- en vogelsoorten, zoals vlinders en veldleeuweriken. (...) De werkzame stoffen kunnen ook in nabijgelegen wateren terechtkomen.”

Glyfosaat in leidingwater in Frankrijk

In Frankrijk blijven pesticiden de belangrijkste oorzaak van waterverontreiniging. Blijkbaar voldoet 1,5 % van het waternetwerk (690 distributienetwerken in 647 gemeenten) niet aan de limieten die zijn vastgelegd in de drinkwaterrichtlijn van de Europese Unie. Een studie van consumentenvereniging UFC-Que Choisir en milieuorganisatie Générations Futures schat dat ongeveer 450.000 consumenten water drinken dat te veel pesticiden bevat. De zwaarst getroffen gebieden zijn die in de buurt van intensieve landbouwgebieden, zoals Pas de Calais, Pays de la Loire, Charente, Indre, Sud-Ouest, Languedoc en het Parijse bekken.

Het laatste rapport van Génération Futures is zorgwekkend: in 35,6% van de kraanwatermonsters in heel Frankrijk zijn pesticiden aangetroffen.

In 2020 kondigde minister van Ecologie Barbara Pompili aan dat Frankrijk vanaf 2021 ten minste 50% van het gebruik van glyfosaat zou verbieden, maar ze zei ook dat deze maatregel niet voldoende zou zijn om de negatieve effecten van glyfosaat op het milieu, de bodem, voedsel en de menselijke gezondheid weg te nemen. Sindsdien heeft Frankrijk zijn kalender afgestemd op die van de Europese Unie – we zullen moeten afwachten wat er gebeurt met de verlenging van de vergunning voor glyfosaat na december 2022.

Glyfosaat in leidingwater in Italië

Wanneer het Italiaanse Instituut voor Milieubescherming en Onderzoek (ISPRA) zijn nationale rapport over pesticiden in water publiceert, zijn de resultaten verontrustend. In 77,3% van de 1980 meetpunten voor oppervlaktewater werden pesticiden aangetroffen. Ze werden ook aangetroffen in 32,2% van de 2795 meetpunten voor grondwater.

In gebieden waar veel landbouw wordt bedreven, overschrijden de glyfosaatgehaltes in het water de door de EU vastgestelde normen. In Veneto, waar druiven worden verbouwd, bedraagt het gehalte bijvoorbeeld 0,17 microgram per liter, bijna het dubbele van de norm.

Uit het laatste nationale rapport van ISPRA blijkt dat de aanwezigheid van glyfosaat en zijn metaboliet, aminomethylfosfonzuur, op grote schaal wordt bevestigd. In Lombardije is de stof aanwezig in 31,8% van de meetpunten voor oppervlaktewater en de metaboliet in 56,6%.

In 2020 heeft het Italiaanse ministerie van Volksgezondheid een reeks beperkingen opgelegd aan het gebruik van glyfosaat, maar tot nu toe geweigerd een totaalverbod in te voeren. De huidige beperkingen verbieden het gebruik van glyfosaat als behandeling vóór de oogst en in gebieden die door het publiek worden bezocht.

Glyfosaat in het Verenigd Koninkrijk

Terwijl Europa debatteert over een verbod op pesticiden, is glyfosaat in het Verenigd Koninkrijk goedgekeurd voor gebruik tot ten minste 2025. In 2018 werd een nationaal actieplan (NAP) voor het duurzame gebruik van pesticiden beloofd, maar dit is nog steeds niet gepubliceerd.

Volgens de milieuliefdadigheidsinstelling PAN-UK (Pesticide Action Network UK) hebben 96 gemeenten het gebruik van pesticiden rond scholen, parken en andere openbare ruimtes verboden. Maar omdat er geen nationale wetgeving in zicht is, maakt glyfosaat nog steeds deel uit van het milieu in het Verenigd Koninkrijk.

Uit het meest recente rapport van de hoofdinspecteur voor drinkwater in Engeland blijkt dat rivierwater en grondwater niet altijd aan de wettelijke normen voldoen. De wetgeving in het Verenigd Koninkrijk staat maximaal 0,1 microgram per liter toe voor individuele pesticiden zoals glyfosaat. In 2017 (het jaar van het laatste drinkwaterrapport) bleken 36 monsters boven de limiet te zitten.

Glyfosaat in Ierland

In januari 2023 werd een onderzoek gepubliceerd waaruit bleek dat meer dan een kwart van de geteste personen glyfosaat en AMPA in hun bloed had. Het onderzoek werd uitgevoerd door de Universiteit van Galway, het Instituut voor Preventie en Arbeidsgeneeskunde in Bochum, Duitsland, en het Duitse Milieuagentschap.

Er werden urinemonsters verzameld bij gezinnen in landelijke en stedelijke gebieden en getest op glyfosaat en zijn metaboliet AMPA. In 26% van de monsters werd glyfosaat aangetroffen, in 59% van de monsters werd AMPA aangetroffen.

Glyfosaat in de Verenigde Staten

Glyfosaat wordt sinds de introductie op de markt in 1974 op grote schaal gebruikt in de VS, maar het gebruik ervan is vertienvoudigd sinds de introductie van genetisch gemanipuleerde gewassen. Tegenwoordig is bijna 90% van de maïs-, katoen- en sojateelt GGO, wat betekent dat ze genetisch gemanipuleerd zijn om resistent te zijn tegen glyfosaat, waardoor een verhoogd gebruik van deze chemische stof mogelijk is.

De maximaal toegestane hoeveelheid glyfosaat in drinkwater, vastgesteld door de Environmental Protection Agency(EPA), is 0,7 milligram per liter, of 700 microgram per liter, zevenhonderd keer meer dan wat is toegestaan in de Europese Unie.

In 2020 stemde Bayer ermee in om bijna 10 miljard dollar te betalen om tienduizenden claims te schikken met betrekking tot het verband tussen glyfosaat en kanker, met name non-Hodgkin-lymfoom. De schikking omvatte geen erkenning van aansprakelijkheid voor wangedrag door Bayer. Ondanks de claims en de miljarden die zijn betaald om ze te schikken, wordt glyfosaat nog steeds op grote schaal verkocht en gebruikt in de industriële landbouw en in openbare ruimtes.

Hoe glyfosaat uit leidingwater te verwijderen

Waterbedrijven vinden het steeds moeilijker om pesticiden en herbiciden uit het water te filteren. In een interview met EenVandaag verklaarde Sander Mager, directeur van het Hoofdwaterbeheer in Nederland, dat er steeds meer stoffen in het water terechtkomen, waaronder veel stoffen waar we nog maar weinig over weten – stoffen die we misschien niet eens goed kunnen detecteren. Laat staan goed kunnen verwijderen.

Een ander probleem is dat verschillende chemische residuen samen een sterkere toxische werking kunnen hebben. Mager hoopt op een aanpak die de oorzaak aanpakt: het aanpassen van regelgeving om te voorkomen dat stoffen in het milieu terechtkomen. Dat betekent ook dat er een echte verandering in het beleid moet komen. Onder het motto: wat er niet in komt, hoeft ook niet te worden verwijderd.

Gezien de complexiteit van de regelgeving inzake pesticiden en tegenstrijdige onderzoeken, is de vraag hoe we ons drinkwater op korte termijn kunnen beschermen tegen verontreinigingen.

Methoden die glyfosaat uit water verwijderen zijn onder andere omgekeerde osmose, distillatie, nanofiltratie en actieve koolstoffilters. U kunt ook een filter gebruiken waarvan bewezen is dat het glyfosaat uit leidingwater verwijdert, zoals het ZeroWater-filter.

ZeroWater verwijdert glyfosaat uit leidingwater

Wilt u er zeker van zijn dat er geen glyfosaat in uw drinkwater zit? ZeroWater is het enige filter dat 100% van het glyfosaat verwijdert. Ons filter verwijdert ook kalkaanslag, lood, chloor, PFAS (PFOS/PFOA) en meer. Geïnteresseerd? Neem een kijkje in onze webshop.

In de onderstaande video testen onderzoekers verschillende filters en bestuderen ze hoe goed ze glyfosaat uit het water filteren. Bekijk het hier:

Tijdlijn:

1950 – Dr. Henri Martin ontdekt glyfosaat.

1974 – Monsanto introduceert glyfosaat op de markt.

1997 – Voorstel van de WHO: gebaseerd op een richtlijn voor lage toxiciteit van 5000 microgram per liter drinkwater.

2002-2003 – Monsanto wordt veroordeeld tot het betalen van 600 miljoen dollar aan 20.000 inwoners van Anniston wegens bodem- en waterverontreiniging.

2011 – Drinkwaterrichtlijn: norm voor pesticiden zoals glyfosaat 0,1 microgram per liter drinkwater.

2015 – Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek concludeert dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is.

2015 – EFSA concludeert dat glyfosaat bij normaal gebruik geen risico vormt.

2017 – Het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) besluit glyfosaat niet als kankerverwekkend te classificeren.

2017 – Het Europees burgerinitiatief Ban Glyphosate bereikt een miljoen handtekeningen.

2017 – Het Europees Parlement neemt een resolutie aan waarin wordt geëist dat glyfosaat uiterlijk in december 2022 wordt verboden.

2019 – De Europese Commissie wijst Frankrijk, Hongarije, Nederland en Zweden aan als rapporteurs voor het verlengingsproces van glyfosaat in 2022. De groep heet de Assessment Group on Glyphosate (AGG).

2020 – De Nederlandse Gezondheidsraad beveelt aan glyfosaat in de landbouw geleidelijk uit te bannen.

2020 – Volgens het Milieu- en Natuurplanbureau is glyfosaat een van de vier meest voorkomende vervuilende pesticiden in de Nederlandse bodem.

2021 – De AGG concludeert dat glyfosaat voldoet aan de criteria om te worden goedgekeurd voor gebruik en geen gevaar vormt voor de menselijke gezondheid of het milieu.