Residuen van plastic buizen in leidingwater

Leken uw waterleidingen giftige chemicaliën in uw water? Als uw leidingen van plastic zijn gemaakt, is het antwoord ja: ze geven chemicaliën zoals bisfenol A en ftalaten af aan het water. Studies tonen aan dat deze chemicaliën kunnen leiden tot hormonale problemen en chronische ziekten. Lees verder om te ontdekken hoe plastic leidingen de kwaliteit van uw water beïnvloeden en wat u daaraan kunt doen.

  • Plastic waterleidingen, zoals die in uw huis worden gebruikt, geven bekende en onbekende chemicaliën af aan het leidingwater.
  • PVC, een veelgebruikt materiaal voor leidingen, is “het meest giftige type polymeer”.
  • De regelgeving voor materialen die in contact komen met water biedt onvoldoende bescherming tegen gevaarlijke chemicaliën.
  • Plastic chemicaliën worden in verband gebracht met bepaalde vormen van kanker en hormonale verstoringen.

Waar worden waterleidingen van gemaakt?

Watertransportleidingen worden steeds vaker gemaakt van verschillende soorten plastic. Het meest gebruikte materiaal is PVC (polyvinylchloride), maar ook HDPE (hogedichtheidpolyethyleen), PEX (verknoopt polyethyleen), PEM (middeldichtheidpolyethyleen) en PEL (lagedichtheidpolyethyleen) worden gebruikt.

Omdat plastic goedkoop, duurzaam en chemisch bestand is tegen zuren, alcoholen en oplosmiddelen, wordt het in veel industrieën gebruikt. Sinds de jaren zestig is het het favoriete materiaal voor waterleidingen en heeft het leidingen van lood, beton en gietijzer vervangen. Helaas betalen we een prijs voor deze duurzaamheid. Plastic loost chemicaliën in het milieu, waaronder onze watervoorziening.

Welke plastic chemicaliën komen in uw leidingwater terecht?

Toen duidelijk werd dat loden leidingen het water verontreinigen met giftige zware metaalresiduen, begonnen overheden deze te vervangen door plastic leidingen, in de veronderstelling dat deze veiliger waren. Maar uit onderzoek is gebleken dat plastic leidingen ook schadelijke chemicaliën in het water afgeven.

Materialen die in contact komen met water geven meestal een deel van hun bestanddelen af aan het water (bijvoorbeeld wanneer leidingen van lood of koper zijn gemaakt, komt een kleine hoeveelheid van deze metalen in het water terecht). Dat is ook het geval bij leidingen van plastic: deze geven polyvinylchloride en andere chemicaliën af aan het water.

Een Deens onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Water Research, onderzocht drie soorten plastic die vaak worden gebruikt voor waterleidingen, en hoe deze reageren met water. De plastics waren PEX (verknoopt polyethyleen), PEM (polyethyleen met gemiddelde dichtheid) en PEL (polyethyleen met lage dichtheid). Uit het onderzoek bleek dat elk materiaal tussen de 20 en 30 verschillende stoffen in het water lekte, waarvan sommige niet geïdentificeerd konden worden. Met andere woorden, er kunnen zelfs onbekende chemicaliën in uw drinkwater zitten.

Al in 2003 bleek uit onderzoek dat HDPE-, PEX- en PVC-leidingen een aantal vluchtige organische stoffen in het water afgaven, waaronder esters, aldehyden, aromatische koolwaterstoffen en terpenoïden.

Andere studies hebben aangetoond dat kunststofleidingen bisfenol A (BPA), nonylfenol en ftalaten in het water afgeven. Alle drie deze stoffen zijn hormoonontregelaars, wat betekent dat ze een negatieve invloed hebben op hormonen.

Wat zijn de mogelijke gevolgen van kunststofleidingen voor de gezondheid?

De chemicaliën die het water uit kunststofleidingen verontreinigen, zijn hormoonontregelend en kankerverwekkend. Laten we eens nader bekijken wat de wetenschap hierover zegt.

Vinylchloride is door het IARC geclassificeerd als een groep 1-carcinogeen, wat betekent dat het “kankerverwekkend is voor mensen”. Het wordt in verband gebracht met leverkanker, hersen- en longkanker, lymfoom en leukemie.

Een van de fenolen in PVC is 4-tert-butylfenol. Laboratoriumtests tonen aan dat het reproductieve afwijkingen kan veroorzaken.

Ftalaten, chemische stoffen die aan veel kunststoffen worden toegevoegd om ze flexibeler te maken, liggen onder vuur vanwege hun negatieve effecten. Een overzicht van studies gepubliceerd in het International Journal of Environmental Responsibility and Public Health concludeert dat ftalaten in verband worden gebracht met vruchtbaarheidsstoornissen bij mannen en vrouwen (zoals een lagere spermaproductie en een hoger risico op miskramen), puberteitsafwijkingen en kanker.

Bisfenol A wordt ook beschouwd als een hormoonontregelaar en wetenschappelijke studies hebben een verband aangetoond tussen blootstelling aan bisfenol A en kanker, onvruchtbaarheid, diabetes en obesitas.

Hormonen zijn essentieel voor de gezondheid – het zijn chemische boodschappers die veel van de vitale functies van het lichaam reguleren (bijvoorbeeld insuline, dat het lichaam vertelt glucose op te nemen en te gebruiken; of melatonine, dat je slaap-waakcyclus reguleert; of geslachtshormonen zoals testosteron en oestrogeen, die aspecten van de lichamelijke en geestelijke gezondheid kunnen beïnvloeden die verder gaan dan de voortplanting). Wanneer hormonen worden verstoord, is ziekte niet ver weg. Daarom heeft een groep van bijna 90 wetenschappers uit de hele wereld opgeroepen tot een boycot van de productie en het gebruik van hormoonontregelaars.

Hun oproep wordt gehoord. Onlangs heeft de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) een 100.000-voudige verlaging van bisfenol A voorgesteld. Zij hebben een nieuwe tijdelijke aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) vastgesteld van 4 microgram per kilogram lichaamsgewicht per dag (μg/kg lg/d), een aanzienlijke verlaging ten opzichte van de eerdere ADI van 50 μg/kg lg/d. De EFSA baseerde deze aanbeveling op studies waaruit blijkt dat bisfenol A een negatieve invloed heeft op T-helpercellen (witte bloedcellen die een belangrijke rol spelen in het immuunsysteem).

In een artikel met de titel ‘Gevaar uit de kraan’ in het Algemeen Dagblad stelt Ana Soto, hoogleraar celbiologie aan de Tufts University in Boston, dat de gevaren van hormoonontregelaars al vijftien jaar bekend zijn, maar dat er niets is veranderd. Nu blijkt dat deze stoffen in het drinkwater terecht kunnen komen, maar niemand weet hoe lang overheden zullen wachten voordat ze actie ondernemen.

Onbekende chemicaliën kunnen ook schadelijk zijn voor de gezondheid

Hoe langer het water in contact staat met plastic leidingen, hoe meer chemicaliën er in het water terechtkomen. Onderzoeker Erik Arvin liet water zeven dagen in plastic leidingen staan om de impact te beoordelen. Hij vond meer dan 20 chemicaliën die in het water waren terechtgekomen. De meeste daarvan waren alkylfenolen, zoals 4-tert-butylfenol, en ftalaten. Volgens Arvin gebeurt dit vooral in en rond het huis. Dat komt omdat water in buitenleidingen (het hoofdwaternet) continu in beweging is, terwijl het binnen vaak urenlang of zelfs dagenlang stilstaat, wachtend tot een kraan wordt opengedraaid. Ook is de temperatuur binnen vaak hoger. Door deze omstandigheden is de kans groter dat de chemische stoffen uit het plastic in het water terechtkomen. Bovendien geldt: hoe kleiner de diameter van de leiding, hoe meer contact er is tussen het water en de leiding, waardoor er meer chemische stoffen vrijkomen.

Arvin wijst erop dat slechts 10% van de chemische stoffen is geïdentificeerd. De overige 90% blijft een raadsel – hij weet niet wat het zijn en ook niet of ze schadelijk zijn voor de gezondheid. Wat ook nog niet duidelijk is, is of deze stoffen via de huid in het lichaam kunnen komen, bijvoorbeeld tijdens het douchen. Volgens Ana Soto kan dit het geval zijn. Ze zegt dat bisfenol A diglycidylester de huid kan binnendringen, en hoewel we nog niets weten over andere fenolen, is het waarschijnlijk dat fenolen van vergelijkbare grootte ook via de huid in het lichaam kunnen komen.

Ondanks de discussies kunnen we de studies die plastic bijproducten in verband brengen met gezondheidsproblemen niet negeren. Volgens een studie gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Toxicology and Pharmacology is polyvinylchloride “het meest giftige type polymeer”.

Regelgeving voor plastic buizen: WHO-richtlijnen en EU-drinkwaterrichtlijn

WHO-richtlijnen voor chemicaliën in water uit plastic buizen

De meest recente richtlijnen voor drinkwaterkwaliteit, gepubliceerd door de Wereldgezondheidsorganisatie, stellen limieten vast voor sommige chemicaliën die verband houden met PVC, maar niet voor alle.

  • Bisfenol A: geen limiet opgegeven
  • Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (met name benzo[a]pyreen): 0,7 microgram per liter (μg/L)
  • Vinylchloride: 0,3 μg/L

EU-richtlijnen voor chemische stoffen in water uit kunststof leidingen

De Europese drinkwaterrichtlijn gaat verder voor sommige chemische stoffen, maar is minder streng voor andere:

  • Bisfenol A: 2,5 μg/L
  • Polycyclische aromatische koolwaterstoffen: 0,1 μg/L
  • Vinylchloride: 0,5 μg/L

Kunststof leidingen en water in Nederland

Volgens het Nederlandse Waterleidingbesluit moeten de materialen die worden gebruikt voor het transport van water aan strenge regels voldoen. Artikel 17g luidt:

"De eigenaar zorgt ervoor dat de materialen en chemicaliën die worden gebruikt bij de winning, bereiding, behandeling, opslag, het transport of de distributie van leidingwater en de wijze waarop deze worden gebruikt, er niet toe leiden dat materialen en chemicaliën:

a. in het leidingwater achterblijven in een hogere concentratie dan nodig is voor het gebruik van die materialen of chemicaliën; en

b. nadelige gevolgen hebben voor de volksgezondheid.”

Op het eerste gezicht lijkt dit enige bescherming te bieden, maar uit onderzoek blijkt dat kunststof leidingen niet aan deze wetgeving voldoen, met name als het gaat om de volksgezondheid.

Ongeveer 54% van het Nederlandse waterleidingnet (64.420 kilometer) bestaat momenteel uit PVC, terwijl 25% van de woningen in Nederland waterleidingen heeft van PVC of PE (polyethyleen).

En dit aantal groeit. PVC is goedkoop en duurzaam, waardoor het het favoriete materiaal is voor waterleidingen.

Kunststof leidingen en water in Frankrijk

Volgens de Franse nationale regelgeving over het gebruik van materialen die in contact komen met water, mogen deze geen gevaar voor de gezondheid opleveren.

Artikel R.1321 -48 bepaalt dat materialen en voorwerpen die op de markt worden gebracht en bestemd zijn voor productie-, distributie- en verpakkingsinstallaties die in contact komen met water dat bestemd is voor menselijke consumptie, moeten voldoen aan specifieke bepalingen die zijn vastgesteld bij besluit van de minister van Volksgezondheid, om te waarborgen dat zij onder normale of te verwachten gebruiksomstandigheden geen gevaar voor de menselijke gezondheid opleveren of een verandering in de samenstelling van het water veroorzaken die is gedefinieerd aan de hand van vaste waarden in dit besluit.

Zoals we hebben gezien, tonen veel studies aan dat kunststofbuizen niet aan deze voorschriften voldoen, omdat de chemische stoffen die zij in het water afgeven een negatieve invloed kunnen hebben op de gezondheid.

Sinds de jaren 60 is PVC het favoriete materiaal voor waterleidingen, ter vervanging van leidingen van lood, beton en gietijzer. Ongeveer 47% van het openbare waternetwerk in Frankrijk (416.800 kilometer) is nu gemaakt van PVC. Veel huizen in Frankrijk, vooral die welke in de afgelopen 30 jaar zijn gebouwd, hebben ook waterleidingen van PVC of PE (polyethyleen).

Plastic leidingen en water in Italië

In Italië is 25% van het openbare waternetwerk meer dan 50 jaar geleden aangelegd en moet dringend worden vernieuwd. Volgens het Nationaal Instituut voor de Statistiek lekt meer dan 40% van het water dat door deze leidingen wordt getransporteerd tijdens het transport. In sommige steden gaat maar liefst 70% van het water op deze manier verloren. De zwaarst getroffen gebieden zijn Chieti, Sicilië en Basilicata.

Het openbare waternetwerk wordt op regionaal niveau beheerd, waardoor het renoveren van de leidingen een enorme en zeer trage klus is. Om dezelfde reden is het moeilijk om precies te weten welke materialen voor waterleidingen zijn gebruikt. De meest voorkomende zijn gietijzer, messing, koper en PVC. Als u in een huis woont dat in de afgelopen 30 jaar is gebouwd, is de kans groot dat uw waterleidingen van PVC of PE zijn.

Kunststofleidingen en water in Duitsland

Het openbare waterleidingnet in Duitsland is 530.000 kilometer lang. Polyethyleen (PE) wordt sinds de jaren 60 gebruikt als materiaal voor waterleidingen. Uit evaluaties uit 2015 blijkt dat ongeveer 20% van het netwerk bestaat uit leidingen van PE. Volgens Dr. Elmar Löckenhoff, voormalig directeur van de Duitse vereniging voor kunststofbuizen e. V. (KRV), kunnen we op basis van de geschatte gemiddelde leeftijd van de leidingen (35 jaar) concluderen dat polyethyleen het standaardmateriaal voor waterleidingen is geworden. In 2015 was 73% van de 16 miljoen huisaansluitingen gemaakt van PE. Bij het opnieuw leggen van leidingen is dit kunststof het meest gekozen materiaal.

Kunststofbuizen en water in het Verenigd Koninkrijk

De Britse drinkwaterwetgeving stelt de volgende grenswaarden voor drinkwater vast:

  • Vinylchloride: 0,5 μg/L
  • Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (totaal): 0,1 μg/L
  • Benzo[a]pyreen: 0,01 μg/L
  • Bisfenol A: niet opgenomen in de regelgeving

In het Verenigd Koninkrijk zijn verschillende materialen goedgekeurd voor waterleidingen:

  • Polyvinylchloride (PVC)
  • Polyethyleen (PE)
  • Polyethyleentereftalaat (PET)
  • Glasvezelversterkte kunststofleidingen
  • Cementmortelleidingen
  • Roestvrijstalen leidingen
  • Met nylonhars en epoxyhars gecoate leidingen

De meeste openbare waterdistributieleidingen in het Verenigd Koninkrijk zijn gemaakt van blauw polyethyleen. In woningen hebben PVC-leidingen koperen leidingen vervangen als het materiaal bij uitstek, vanwege hun betaalbaarheid en omdat ze gemakkelijker te installeren zijn.

Kunststofleidingen en water in Ierland

Ierland houdt zich aan de drinkwaterrichtlijn van de EU en past de limieten voor PVC en aanverwante chemicaliën toe.

Een recent rapport van Irish Water toont aan dat het waterdistributienetwerk in Ierland in slechte staat verkeert en dringend aan reparatie toe is. Veel van de gietijzeren buizen vertonen aanzienlijke roestvorming en de PVC-buizen die in de jaren 60 en 70 zijn aangelegd, barsten regelmatig. Als gevolg hiervan gaat 49% van het behandelde water verloren door lekkage in het waternetwerk.

Het is niet bekend hoeveel van de 112.372 kilometer aan waterleidingen uit PVC- of PE-buizen bestaat, maar volgens de Code of Practice for Water Infrastructure zijn polyethyleen (PE) buizen en met cement gecoate gietijzeren buizen de voorkeursmaterialen voor nieuwe leidingen.

Kunststofleidingen en water in de VS

Er is momenteel meer dan een miljoen mijl (1.609.344 kilometer) aan PVC-buizen in gebruik, wat neerkomt op ongeveer 78% van alle nieuwe drinkwaterleidingen die in Noord-Amerika zijn geïnstalleerd.

De EPA heeft de volgende maximale verontreinigingsniveaus voor kunststofgerelateerde chemicaliën vastgesteld:

  • Vinylchloride: 2 μg/L
  • Benzo[a]pyreen: 0,2 μg/L
  • Bisfenol A: niet opgenomen in de regelgeving

PVC-verontreinigingsschandaal in Ohio, VS

In februari 2023 ontspoorde een trein met honderdduizenden liters vinylchloride en verongelukte in de buurt van het dorp East Palestine in Ohio. Om te voorkomen dat de wagons zouden ontploffen, besloten de autoriteiten de chemische stof “gecontroleerd te verbranden”, waardoor er giftige rookpluimen in de lucht terechtkwamen. De chemicaliën kwamen ook in de Ohio-rivier terecht, waardoor vissen en wilde dieren in de omgeving stierven en de drinkwatervoorziening werd verontreinigd. Meer informatie vindt u hier:

Hoe verwijder je plastic chemicaliën uit leidingwater?

“Als u plastic leidingen in uw huis heeft, raad ik u ten zeerste aan om 's ochtends het water een tijdje te laten lopen om water met een hoge concentratie aan chemicaliën te verwijderen”, aldus Erik Arwin

Of u nu plastic leidingen in uw huis heeft of niet, de kans is groot dat uw leidingwater door een aantal PVC-leidingen in het openbare waterdistributienetwerk is gestroomd. Dat betekent dat het waarschijnlijk enkele van de in dit artikel genoemde chemicaliën bevat.

Er zijn verschillende methoden getest om BPA en andere chemicaliën uit water te verwijderen. Deze omvatten omgekeerde osmose, koolstoffiltratie en biofilmreactoren. De eenvoudigste manier is om een filter te gebruiken waarvan bewezen is dat het schadelijke chemicaliën uit leidingwater verwijdert.

ZeroWater verwijdert plastic chemicaliën uit uw leidingwater

Wilt u er zeker van zijn dat uw drinkwater vrij is van giftige stoffen? ZeroWater verwijdert chemicaliën uit leidingwater, zoals kalkaanslag, glyfosaat, chloor, PFAS (PFOS/PFOA), lood, koper en meer. Geïnteresseerd? Neem een kijkje in onze webshop.

Terug naar blog