PFAS in de Friese wateren en je kraanwater
Wetterskip Fryslân vond PFAS in alle Friese wateren die het onderzocht. Toch zit er in het kraanwater in Friesland bijna overal weinig PFAS. Hier lees je hoe dat kan, wat de cijfers zijn en wat je zelf kunt doen.
Bekijk de cijfers Shop ZeroWaterHoeveel PFAS zit er in de Friese wateren?
- PFAS zit in alle onderzochte Friese wateren, van grote meren tot kleine poldersloten. Dat blijkt uit ongeveer 1.000 metingen op zo’n 200 plekken in 2024 en 2025.
- Het kraanwater in Friesland voldoet aan de wet. Bij 99% van de Friezen zit het onder de helft van het RIVM-advies.
- Vitens maakt op het Friese vasteland en op Vlieland geen drinkwater van oppervlaktewater, maar van grondwater.
- Bij een kleine groep (zo’n 4.300 mensen) ligt de waarde in het kraanwater wel boven het RIVM-advies. Volgens Omrop Fryslân zijn er vooral zorgen op de Waddeneilanden.
- Het RIVM zegt: blijf gewoon kraanwater drinken.
Metingen van Wetterskip Fryslân in het oppervlaktewater
| Water | PFOS (nanogram per liter) | Norm voor PFOS in oppervlaktewater |
|---|---|---|
| Jelsumer Feart, bij vliegbasis Leeuwarden | gemiddeld 280 (64 tot 650) | 0,65 |
| Lytse Feart | gemiddeld 117 | 0,65 |
| Dokkumer Ie | gemiddeld 6 | 0,65 |
| Poldersloten ten westen van de vliegbasis | tot 62 | 0,65 |
| Poldersloten ten oosten van de vliegbasis | tot 53 | 0,65 |
| Alle onderzochte grotere Friese wateren | 1 tot 10 keer de norm | – |
Waarom zit er zoveel minder PFAS in je kraanwater?
Het drinkwater in Friesland komt uit grondwater, vaak van tientallen meters diep. Het water in meren, vaarten en sloten gebruikt Vitens op het vasteland niet voor drinkwater. Daarom liggen de waarden in de kraan veel lager dan in het oppervlaktewater.
Let op: de norm voor oppervlaktewater (0,65 nanogram PFOS per liter) is een andere norm dan het RIVM-advies voor drinkwater (4,4 nanogram per liter). De norm voor oppervlaktewater beschermt de natuur en mensen die vis eten. Je kunt de getallen dus niet één op één vergelijken.
Toch blijft het belangrijk om op te letten. Onderzoek van de provincie Fryslân laat zien dat PFAS ook in het grondwater zit, en dat de normen daar soms al in diepere lagen worden overschreden.
* Gewogen naar schadelijkheid (PFOA-equivalenten), volgens de rekenmethode van het RIVM. Bron: analyse van Greenpeace Nederland op basis van meetdata van de tien drinkwaterbedrijven (metingen tot eind juni 2026), september 2026. 659.810 van de 664.145 inwoners van Friesland vallen in de laagste categorie (0 tot 2,2 ng/l); 3.580 inwoners zitten tussen 4,4 en 6,6 ng/l en 755 inwoners boven 6,6 ng/l. ** Bron: Wetterskip Fryslân, onderzoek 2024–2025 (juni 2026) en de vragen en antwoorden over de Jelsumer Feart (gemiddelde van 30 metingen tot april 2025). De norm voor oppervlaktewater is de jaargemiddelde milieukwaliteitsnorm voor PFOS. Waarden kunnen per plek en per meting verschillen.
Wat is PFAS?
PFAS is een grote groep stoffen die door mensen is gemaakt. Ze zitten in veel spullen die je elke dag gebruikt.
- Anti-aanbakpannen
- Regenjassen en outdoorkleding
- Verpakkingen van eten
- Cosmetica en blusschuim
Waarom heet het een ‘forever chemical’?
- PFAS breken bijna niet af in de natuur.
- Ze komen via fabrieken en producten in rivieren en grondwater.
- Van dat water wordt ook drinkwater gemaakt.
- In je lichaam blijven ze lang hangen.
Hoe komt PFAS in de Friese wateren?
Wetterskip Fryslân noemt een paar belangrijke bronnen.
Blusschuim bij de vliegbasis
Rond vliegbasis Leeuwarden meet het Wetterskip de hoogste waarden. PFOS uit blusschuim is in de Jelsumer Feart terechtgekomen en verspreid over meer dan 1.100 hectare.
Lozingen via het riool
Van de 50 onderzochte bedrijven lozen er 48 meetbare hoeveelheden PFAS op het riool. De zuivering haalt PFAS er niet goed uit.
Gewasbeschermingsmiddelen
In akkerbouwgebieden meet het Wetterskip meer TFA. Dat is een kleine PFAS die ontstaat als sommige gewasbeschermingsmiddelen afbreken.
Waarom PFAS aandacht verdient
Het RIVM zegt: we krijgen in Nederland samen meer PFAS binnen dan goed is voor onze gezondheid. Dat komt vooral door voeding, maar ook door drinkwater.
Het stapelt op
Je lichaam ruimt PFAS maar langzaam op. Kleine beetjes tellen over de jaren bij elkaar op.
Effect op je afweer
Volgens het RIVM kan PFAS je immuunsysteem al bij kleine hoeveelheden minder goed laten werken.
Advies is strenger dan de wet
Het RIVM adviseert 4,4 nanogram per liter. De wet is minder streng. Hieronder lees je het verschil.
Wet en advies: wat is het verschil?
Er zijn twee getallen voor drinkwater waar je over leest. Ze meten niet precies hetzelfde, maar zo zit het:
- De wet (EU, sinds 12 januari 2026): maximaal 100 nanogram per liter voor 20 PFAS samen. Het Nederlandse kraanwater voldoet hieraan.
- Het RIVM-advies: 4,4 nanogram per liter. Hierbij telt het RIVM zwaarder mee hoe schadelijk elke PFAS-soort is.
Het advies is strenger, omdat er nieuwe kennis is over de effecten van PFAS. De overheid wacht nog op een advies van de WHO voordat de wet wordt aangepast.
Goed om te weten
- Kraanwater in Nederland is gewoon veilig om te drinken, zeggen het RIVM en de drinkwaterbedrijven.
- Voor oppervlaktewater geldt een aparte, veel lagere norm voor PFOS: 0,65 nanogram per liter. Die norm beschermt de natuur en mensen die vis eten.
- Drinkwater van grondwater (zoals in Friesland) bevat minder PFAS dan drinkwater van rivierwater (vooral in het westen).
- Koken haalt PFAS niet uit je water.
ZeroWater filtert PFAS
Het kraanwater in Friesland scoort goed, dus blijf het gewoon drinken. Wil je nog minder PFAS binnenkrijgen via je water? Dan is een gecertificeerd filter een simpele extra stap.
minder PFAS in je water
Dit percentage geldt voor PFOA en PFOS, de twee bekendste en meest onderzochte PFAS. Het 5-traps filter van ZeroWater is daarop getest volgens de NSF/ANSI 53-norm en gecertificeerd door het onafhankelijke instituut IAPMO. Bekijk het certificaat.
Getest, gecertificeerd
Geen belofte, maar een onafhankelijk getest resultaat. Getest met veel meer PFOA en PFOS dan er in Nederlands kraanwater zit.
Meer dan alleen PFAS
Het filter is ook gecertificeerd voor lood, chroom-6, kwik en chloor. Je water smaakt daardoor ook zuiverder.
Zie het zelf 000 PPM
Bij elke kan zit een TDS-meter. Die laat zien hoe zuiver je water is. Staat hij op 006? Dan is het tijd voor een nieuw filter.
Begin direct met filteren
Kies de kan die bij jouw huishouden past. Er zit meteen een filter bij, dus je kunt direct je eerste kan kraanwater filteren.
1,7 literZeroWater 1,7 liter kan
Compact en licht. Past in de meeste koelkastdeuren. Handig voor 1 of 2 personen.
In winkelmandBekijk product →
4,7 literZeroWater 4,7 liter kan
Meer water in één keer. Voor gezinnen die veel drinken en minder vaak willen bijvullen.
In winkelmandBekijk product →
5,4 literZeroWater 5,4 liter dispenser
Met kraantje. Zet hem in de koelkast of op het aanrecht en tap je water wanneer je wilt.
In winkelmandBekijk product →Vragen over PFAS in de Friese wateren
Kan ik het kraanwater in Friesland nog drinken?
Ja. Het kraanwater in Friesland voldoet aan de wet en zit bijna overal onder het advies van het RIVM. Het RIVM en de drinkwaterbedrijven raden aan om gewoon kraanwater te blijven drinken. Wil je minder PFAS binnenkrijgen? Dan kun je je water extra filteren.
Kan ik zwemmen en vis eten uit de Friese wateren?
Voor de meeste Friese wateren geldt geen apart advies. Voor de Jelsumer Feart en de Lytse Feart bij vliegbasis Leeuwarden raadt de GGD Fryslân wel aan om er niet te zwemmen, er geen vis uit te eten en het water niet te gebruiken voor je moestuin. Kijk voor actueel advies op de website van Wetterskip Fryslân.
Filtert ZeroWater alle PFAS?
Eerlijk antwoord: ZeroWater is gecertificeerd voor PFOA en PFOS, de twee bekendste PFAS. Er bestaan duizenden soorten PFAS. Voor de andere soorten hebben we geen certificaat, dus daar doen we ook geen belofte over.
Laat de TDS-meter zien hoeveel PFAS er in mijn water zit?
Nee. De meter meet opgeloste stoffen zoals kalk en metalen. PFAS zitten in zulke kleine hoeveelheden in water dat een TDS-meter ze niet kan meten. De meter helpt je wel om te zien wanneer je filter op is: staat hij op 006, vervang dan je filter.
Helpt koken of flessenwater?
Koken haalt PFAS niet uit water. Flessenwater is geen oplossing volgens het RIVM en de drinkwaterbedrijven, en geeft veel plastic afval. Een filter op je gewone kraanwater is een simpeler alternatief.
Waar komt PFAS in het Friese water vandaan?
In Friesland komt PFAS onder meer van blusschuim bij vliegbasis Leeuwarden, van bedrijven die PFAS op het riool lozen en van gewasbeschermingsmiddelen die afbreken tot TFA. Ook via regen en de lucht komen PFAS in het water. Omdat PFAS bijna niet afbreken, blijven ze lang in het milieu.
Weet wat je drinkt
Gewoon kraanwater, maar dan met minder PFAS. Voor jou en je gezin in Friesland.
Shop ZeroWater Vervangingsfilters- Wetterskip Fryslân – PFAS overal aanwezig in Friese wateren (juni 2026). wetterskip.frl
- Wetterskip Fryslân – PFOS in Jelsumer Feart, vragen en antwoorden (bijgewerkt juli 2026). wetterskip.frl
- NOS – PFAS in rioolwater Vlieland; Vitens gebruikt op het Friese vasteland en Vlieland geen oppervlaktewater voor drinkwater (februari 2025). nos.nl
- Greenpeace Nederland – PFAS kraanwater postcodechecker en verantwoording, op basis van meetdata van de tien drinkwaterbedrijven (september 2026). Artikel · Verantwoording (PDF)
- Omrop Fryslân – PFAS in Fries drinkwater valt op de meeste plekken mee, wel zorgen op de Waddeneilanden (september 2026). omropfryslan.nl
- RIVM – PFAS in drinkwater. rivm.nl/pfas/drinkwater
- EU-drinkwaterrichtlijn 2020/2184 (PFAS-norm van kracht sinds 12 januari 2026). eur-lex.europa.eu
- ZeroWater Performance Data Sheet, IAPMO-certificering volgens NSF/ANSI 53 en 42. Bekijk PDF
ZeroWater is gecertificeerd voor vermindering van PFOA en PFOS. Resultaten zijn behaald onder laboratoriumomstandigheden; in de praktijk kan het resultaat verschillen.