Overal ter wereld is het water verontreinigd met eeuwigdurende chemicaliën. PFAS zijn zelfs aangetroffen in regenwater en het poolijs, dus het is geen verrassing dat ze ook in uw leidingwater zitten. Het probleem? Deze chemicaliën worden in verband gebracht met kanker en hartziekten, maar wetgeving om de productie ervan op zinvolle wijze te controleren laat nog lang op zich wachten. Lees verder om meer te weten te komen over PFAS in uw drinkwater en hoe u dit kunt vermijden.

• Slechts 20 van de duizenden PFAS-stoffen zijn gereguleerd in de productie van drinkwater. Er kunnen andere soorten PFAS in uw drinkwater zitten die gewoonweg niet worden gemeten.
• PFAS zijn moeilijk uit drinkwater te verwijderen. Volgens het RIVM kan alleen membraanzuivering PFAS filteren, en de meeste drinkwaterbedrijven maken geen gebruik van deze technologie. [ref: https://www.drinkwaterplatform.nl/7-vragen-over-pfas-in-drinkwater/]
• PFAS worden in verband gebracht met kanker, hartziekten, immuunstoornissen en reproductieve gezondheidsproblemen.
• De toegestane hoeveelheid PFAS in een liter drinkwater is meer dan tien keer hoger dan de door de EFSA vastgestelde aanvaardbare inname.
• In Europa zijn waterbedrijven momenteel nog niet verplicht om PFAS in drinkwater te controleren.

PFAS zijn overal in ons milieu te vinden. Door hun duurzaamheid zijn ze ideale materialen voor een aantal consumentenproducten, maar dit betekent ook dat ze niet biologisch afbreekbaar zijn en zich dus ophopen in ons milieu en ons lichaam. In Europa wordt gewerkt aan een volledig verbod op PFAS, maar ondertussen verontreinigen PFAS ons drinkwater.

Wat zijn PFAS?

Wat halverwege de vorige eeuw als een geweldige uitvinding werd beschouwd, is nu een milieuramp geworden: PFAS. PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) is een verzamelnaam voor door de mens gemaakte chemische verbindingen, waarvan er nu bijna 5000 soorten zijn.

PFAS zijn bestand tegen vuil, water en vet, waardoor ze bruikbaar zijn voor veel consumentenproducten, zoals smeermiddelen, voedselverpakkingen, antiaanbaklagen, blusschuim, waterafstotende textiel en cosmetica. Deze duurzaamheid heeft echter een prijs. Ze worden niet voor niets ‘forever chemicals’ genoemd. PFAS zijn niet biologisch afbreekbaar en hopen zich daardoor op in het milieu, in planten, dieren en waterbronnen. Ze komen in ons bloed terecht en hebben een negatieve invloed op onze gezondheid.

Hoe komen PFAS in uw leidingwater terecht?

De vier belangrijkste bronnen van PFAS zijn brandweertrainingslocaties, industrieterreinen, stortplaatsen en afvalwaterzuiveringsinstallaties. PFAS komen in het milieu terecht op locaties waar ze worden geproduceerd, gebruikt, verwijderd of gemorst. Vervolgens worden ze via regenwaterafvoer naar oppervlaktewater (rivieren, beken, meren) getransporteerd en sijpelen ze in de bodem naar grondwaterbronnen waaruit ons drinkwater wordt gewonnen.

Wat zijn de mogelijke gezondheidseffecten van PFAS?

Sinds de jaren vijftig hebben honderden studies aangetoond hoe schadelijk PFAS kan zijn. Naast verschillende vormen van kanker en levercomplicaties, wordt PFAS in verband gebracht met een verminderde immuunfunctie, verhoogd cholesterol en reproductieve gezondheidsproblemen.

Dat PFAS schadelijk is voor de gezondheid werd al snel na de uitvinding ervan in de Verenigde Staten duidelijk. In de jaren zestig en zeventig toonden onderzoekers de giftigheid ervan voor vissen en ratten aan. Eind jaren tachtig bleek dat werknemers van een chemische fabriek van DuPont een bovengemiddeld risico op leukemie en leverkanker hadden. Rondom de fabriek werden veel mensen ziek door vervuild drinkwater. Dit zogenaamde ‘Parkerson-schandaal’ werd verteld in de film Dark Waters, die de onzorgvuldige praktijken van DuPont aan de kaak stelt.

Er wordt nog steeds onderzoek gedaan naar de effecten van PFAS op onze gezondheid. Uit een recent rapport van het Amerikaanse Center for Disease Control and Prevention blijkt dat langdurige inname van kleine hoeveelheden PFAS een negatief effect heeft op het immuunsysteem.

Regelgeving inzake PFAS in drinkwater

WHO-richtlijnen inzake PFAS in drinkwater

PFAS wordt niet genoemd in de laatste editie van de Drinking Water Guidelines van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Er wordt echter wel overwogen om het op te nemen in de volgende versie. De WHO heeft de volgende voorlopige richtwaarden (pGV) voorgesteld:

• Voor PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) en PFOA (perfluoroctaanzuur): 0,1 microgram per liter (μg/L)
• Voor totale PFAS: 0,5 μg/L

EU-richtlijnen voor PFAS in drinkwater

De nieuwste EU-drinkwaterrichtlijn stelt de volgende limieten:

• Voor totale PFAS: 0,5 μg/L
• Voor 20 afzonderlijke PFAS die momenteel worden geanalyseerd, waaronder PFOA en PFOS: 0,1 μg/L

Deze richtlijnen worden momenteel herzien. De meest recente richtlijn stelt dat “uiterlijk op 12 januari 2024 de Commissie technische richtsnoeren vaststelt met betrekking tot analysemethoden voor de monitoring van per- en polyfluoralkylstoffen onder de parameters ‘PFAS totaal’ en ‘som van PFAS’, met inbegrip van detectielimieten, parametrische waarden en bemonsteringsfrequentie.”

EFSA-richtlijnen voor PFAS

Deze richtlijnen moeten dringend worden herzien, vooral wanneer de waarden worden vergeleken met het standpunt van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) over PFAS.

Na wetenschappelijke evaluatie van de risico's voor de menselijke gezondheid heeft de EFSA een aanvaardbare wekelijkse inname van 4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht vastgesteld.

Voor een gemiddelde volwassene van 70 kg komt dat neer op ongeveer 42 nanogram per dag, ofwel 0,042 microgram. Als een liter leidingwater tussen 0,1 en 0,5 microgram PFAS kan bevatten, lijkt het onvermijdelijk dat we meer PFAS binnenkrijgen dan als “gezond” wordt beschouwd.

PFAS in leidingwater in Nederland

Nederland heeft verschillende PFAS-schandalen gekend. In 2008 was er een incident op Schiphol, waar blusschuim met PFAS in de bodem en het grondwater terechtkwam. In 2015 werd een onderzoek gestart naar vervuiling bij de Chemours-fabriek in Dordrecht. Daaruit bleek dat moeders die in de buurt van de fabriek woonden, PFAS via de moedermelk aan hun baby's doorgeven. Het gebied was zo vervuild dat mensen die in de buurt van de fabriek woonden, werd verteld dat ze zelfs de groenten die ze in hun tuin verbouwden niet mochten eten. In de Westerschelde werden hoge PFAS-concentraties veroorzaakt door de 3M-fabriek in de buurt van Antwerpen en afvalverwerkingsbedrijf Invader, dat PFAS-afval in het water loosde.

Volgens onderzoek van het RIVM is het grootste deel van de PFAS afkomstig uit voedsel (ongeveer 83 tot 98 procent van het totaal) en de rest uit drinkwater. Daarom heeft het RIVM de overheid geadviseerd om beleid te ontwikkelen om de blootstelling aan PFAS te verminderen. Tot nu toe is hier nog geen gehoor aan gegeven.

Waternet, een Nederlands waterbedrijf, zet een PFAS-meetprogramma op en onderzoekt manieren om PFAS uit het water te verwijderen. Momenteel gebruikt het hiervoor actieve kool, dat volgens een studie van Rijkswaterstaat PFAS bijna volledig uit vervuild water verwijdert bij intensief gebruik en onder ideale omstandigheden.

Zowel de Nederlandse Unie van Waterschappen (UvW) als de Vereniging van Waterbedrijven (Vewin) maken zich zorgen over de hoeveelheid PFAS in het milieu en hebben alarm geslagen. Terwijl de UvW voorstander is van een bronbenadering, pleit Vewin voor een totaalverbod op de productie van PFAS.

Dat is in Europa in de maak. Nederland werkt samen met een aantal EU-lidstaten aan een Europees verbod op alle PFAS. Hoewel een verbod zal helpen voorkomen dat er nog meer stoffen vrijkomen, zal de bestaande PFAS nog jarenlang in het milieu aanwezig blijven. In de tussentijd blijven zowel het RIVM als Waternet volhouden dat het drinkwater gezond is.

Maar het probleem van PFAS-verontreiniging is groter dan Nederland.

PFAS in leidingwater in Frankrijk

In een aantal gebieden in Frankrijk bevat het drinkwater hogere PFAS-gehaltes dan voorgeschreven door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA).

Het rapport over de aanwezigheid van PFAS in water bestemd voor menselijke consumptie vond tot 156 nanogram PFASin sommige watermonsters. Sommige monsters bevatten tot 12 nanogram PFOA per liter en 22 nanogram PFOS per liter.

In Frankrijk wordt te veel PFAS geconsumeerd. Volgens een onderzoek van Santé Publique France is 90% van de PFAS waaraan de bevolking wordt blootgesteld afkomstig van voedsel (met name vis, vlees, vleeswaren en bewerkte voedingsmiddelen) en drinkwater. De rest is afkomstig van het gebruik van PFAS-houdende materialen tijdens vrijetijdsactiviteiten of doe-het-zelfwerkzaamheden.

PFAS hoopt zich op in het milieu, maar ook in het lichaam. Lange tijd waren er geen studies om in te schatten hoe de Franse bevolking hierdoor werd beïnvloed. Sinds 2011 zijn er verschillende studies uitgevoerd. De meest recente, uitgevoerd door het Nationaal Biosurveillanceprogramma tussen 2014 en 2016, vond 17 soorten PFAS in het bloed van 249 kinderen tussen 6 en 17 jaar en 744 volwassenen tussen 18 en 74 jaar. De meest voorkomende waren PFOA en PFOS.

PFAS in leidingwater in Italië

PFAS in Veneto – een van de ergste gevallen van vervuiling in Italië

Jarenlang dronken meer dan 350.000 mensen water dat verontreinigd was met PFAS, zonder dat ze dat wisten. De vervuiling was afkomstig van de Miteni-fabriek in Trissino, een chemisch bedrijf dat inmiddels failliet is, gelegen in de buurt van een grondwaterbron die 21 gemeenschappen in de provincies Vicenza, Verona en Padova van water voorzag.

De vervuiling was al sinds eind jaren zestig aan de gang, maar het eerste nieuws kwam pas in 2013 naar buiten in Veneto, toen de Italiaanse Nationale Onderzoeksraad zijn rapport over de toestand van de belangrijkste rivierbekkens publiceerde en hoge niveaus van chemische verontreiniging constateerde.

De omvang van het probleem kwam in 2016 aan het licht, toen uit massale screening bleek dat de verontreiniging veel verder reikte dan de vervuilde zones; bloedanalyses brachten zeer hoge PFAS-niveaus aan het licht.

Hoge PFAS-niveaus in bloedmonsters in Italië

Uit het gezondheidsmonitoringsplan voor de aan PFAS blootgestelde bevolking blijkt dat veel mensen hoge PFAS-niveaus in het bloed hebben, met name de vier meest gemeten PFAS: perfluoroctaansulfonzuur (PFOS), perfluoroctaanzuur (PFOA), perfluornonaanzuur (PFNA) en perfluorhexaansulfonzuur (PFHxS)

Percentage kinderen onder de 14 jaar met bloedwaarden boven de EU-limiet van 5 nanogram per milliliter bloed (ng/ml):

• PFNA – 27%
• PFOA – 99%
• PFHxS – 96%
• PFOS – 99%

Percentage mensen ouder dan 14 jaar met bloedwaarden boven de EU-limiet van 5 ng/ml:

• PFNA – 49%
• PFOA – 99%
• PFHxS – 96%
• PFOS – 99%

In 2013 verklaarde het Italiaanse Nationale Instituut voor Gezondheid dat er geen direct risico was voor mensen die aan PFAS werden blootgesteld, maar adviseerde het uit voorzorg maatregelen te nemen om deze stoffen in drinkwater te verminderen, evenals maatregelen om de drinkwaterbronnen in de meest risicovolle gebieden beter te controleren. Enkele van de maatregelen omvatten het gebruik van actieve koolfilters om PFAS te verminderen en de kwaliteit van het drinkwater te verbeteren.

PFAS in leidingwater in Duitsland

In de loop der jaren hebben zich in Duitsland verschillende incidenten met PFAS-verontreiniging voorgedaan. In maart 2022 werd bijvoorbeeld een rechtszaak aangespannen bij de rechtbank van Baden-Baden: het nutsbedrijf beschuldigde een compostfabrikant uit Bühl ervan compost vermengd met papierslib als meststof op velden te hebben verspreid. De krant Frankfurter Allgemeine Zeitung schreef: “Het PFAS-schandaal in Midden-Baden is het grootste milieuschandaal in de republiek. Tussen 2006 en 2008 werd 1188 hectare landbouwgrond tussen Baden-Baden en Rastatt verontreinigd met perfluor- en polyfluoralkylstoffen (PFAS/PFC).” Het eens zo waardevolle drinkwaterreservoir liep ernstige schade op.

Momenteel is er geen uniforme, gebiedsdekkende monitoring van PFAS bij grondwatermeetpunten in Duitsland. In 15 deelstaten worden PFAS momenteel per geval gecontroleerd. Beieren, Baden-Württemberg en Noordrijn-Westfalen voeren uitgebreide controles uit. Beieren publiceerde in september 2022 de meest recente cijfers: er werden 114 gevallen van PFAS-verontreiniging vastgesteld.

PFAS in het Verenigd Koninkrijk

De EU werkt aan de regulering van PFAS met haar langverwachte REACH-voorstel (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals).

Het Verenigd Koninkrijk pakt het echter anders aan. Als de “Retained EU Law (Revocation and Reform) Bill 2022-2023” wordt aangenomen, worden alle EU-wetten op 31 december 2023 ingetrokken. In plaats daarvan zouden Britse wetgevers hun eigen regelgeving voor PFAS-chemicaliën opstellen. Er is onduidelijkheid over hoe deze wetgeving zal worden beheerd, gezien de enorme gegevenslacunes waarmee het Verenigd Koninkrijk te maken heeft zonder toegang tot de database van het ECHA (Europees Agentschap voor chemische stoffen).

Het Britse ministerie van Milieu, Voedsel en Plattelandszaken (Defra) en de Schotse en Welshe regeringen hebben het Britse REACH-programma gelanceerd, dat twee belangrijke activiteiten omvat:

• Beperking – het instellen van controles op stoffen
• Analyse van regelgevingsopties (RMOA) – analyse om inzicht te krijgen in de risico's van het gebruik van een stof en aanbevelingen voor het beheer van die stoffen.

Volgens de website van de Britse regering is de topprioriteit voor het Britse REACH-programma voor 2022-2023 het uitvoeren van de aanbevelingen van een RMOA-rapport over PFAS. Dit rapport zou in de zomer van 2022 worden gepubliceerd, maar op het moment van schrijven (februari 2023) is het nog niet verschenen.

PFAS in leidingwater in het Verenigd Koninkrijk

PFOA en PFOS worden vaak aangetroffen in drinkwater. Het Britse Environmental Agency heeft zelfs in 96% van de watermonsters PFOA en PFOS aangetroffen. Volgens de liefdadigheidsinstelling PFAS-Free betekent dit dat 100% van de rivieren in Engeland niet voldoet aan de beoordeling van de Kaderrichtlijn Water voor een “goede chemische toestand”.

Er is momenteel geen wettelijke norm voor PFAS in leidingwater in het Verenigd Koninkrijk en PFAS wordt niet genoemd in de Britse watervoorzieningsvoorschriften. De Drinking Water Inspectorate heeft echter een richtlijn vastgesteld van 0,1 microgram PFAS per liter.

PFAS in leidingwater in Ierland

Uit een recent rapport voor het Ierse Environmental Protection Agency blijkt dat het oppervlaktewater rond het Dublin Fire Brigade Training Centre en Shannon Airport ernstig verontreinigd is met PFAS.

Het water dat vanuit het Dublin Fire Brigade Training Centre in de baai van Dublin stroomt, bleek 93,7 nanogram PFOS per liter te bevatten, wat 144 keer meer is dan de Europese milieukwaliteitsnorm van 0,65 ng/l.

VOICE, een liefdadigheidsinstelling die campagne voert voor milieukwesties in Ierland, roept op tot een onmiddellijk verbod op PFAS en wil dat Ierland zich aansluit bij Duitsland, Nederland, Zweden, Denemarken en Noorwegen, die pleiten voor een volledig verbod op deze chemicaliën. Het enige resultaat van de campagne tot nu toe is dat Restaurant Brands International, waartoe fastfoodketens als Burger King behoren, heeft aangekondigd dat het PFAS in zijn voedselverpakkingen tegen 2025 geleidelijk zal uitbannen.

PFAS in leidingwater: een wereldwijd probleem

In de Verenigde Staten zijn bijna 3000 met PFAS verontreinigde locaties, of hotspots, gevonden. Als gevolg daarvan heeft de regering-Biden 10 miljard dollar uitgetrokken om de PFAS-vervuiling aan te pakken. Een duidelijke erkenning van het feit dat het probleem enorm is en dringend moet worden aangepakt.

Het Amerikaanse Health and Environment Agency (EPA) heeft nu een nieuwe ondergrens aanbevolen voor twee PFAS-stoffen: niet meer dan 0,004 delen per triljoen (ppt) PFOA en niet meer dan 0,02 ppt PFOS per liter water. Ter referentie: 1 ppt is 0,000000001 microgram. Maar er zijn vraagtekens bij of deze limieten wel haalbaar zijn. Uit een recent onderzoek van de Universiteit van Stockholm blijkt dat de hoeveelheid PFAS in regenwater overal ter wereld al boven de aanbevelingen van de EPA ligt. Het regent letterlijk PFAS, zelfs op Antarctica.

In China bleek uit een onderzoek van de Tsinghua-universiteit dat het drinkwater voor ongeveer 100 miljoen mensen in het hele land onveilige PFAS-niveaus bevatte.

In Europa bleek uit een biomonitoringonderzoek dat 14% van de bloedmonsters van tieners in negen Europese landen PFAS-niveaus bevatte die hoger waren dan de richtlijnen van de EFSA (6,9 microgram per liter bloed). De hoogste niveaus kwamen uit Zweden, waar tieners gemiddeld 12,31 microgram PFAS per liter hadden.

Lopend proces om PFAS in Europa te verbieden

Op 13 januari 2023 hebben Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen officieel hun voorstel om het gebruik van PFAS in Europa te beperken, ingediend bij de ECHA. Het voorstel beoogt een verbod op zowel het gebruik als de productie van deze chemische stoffen om het risico voor het milieu en de menselijke gezondheid te verminderen.

Op 7 februari heeft de ECHA de details van dit voorstel op haar website gepubliceerd. De commissies voor risicobeoordeling (RAC) en sociaal-economische analyse (SEAC) zullen in maart 2023 de wettigheid van het voorstel beoordelen en vervolgens beginnen met de wetenschappelijke evaluatie. Daarna volgt een consultatieperiode van zes maanden, waarna het voorstel naar de Europese Commissie wordt gestuurd.

Er is nog een lange weg te gaan. Volgens de tijdlijn van het RIVM voor het verbod op PFAS zal er pas in 2025 een besluit worden genomen.

Hoe PFAS uit drinkwater filteren

Voorlopig is het moeilijk om PFAS uit het milieu te verwijderen. RIVM-drinkwateronderzoeker Monique van der Aa legt uit dat je het overgrote deel van PFAS alleen uit het water kunt verwijderen met membraanzuivering, zoals omgekeerde osmose. Maar dat is een dure techniek die veel energie verbruikt, waardoor maar weinig drinkwaterbedrijven gebruikmaken van membraantechnologie.

Het andere probleem is dat de monitoring beperkt is tot een handvol PFAS, terwijl er momenteel meer dan 5000 in gebruik zijn. Dit betekent dat er waarschijnlijk veel meer giftige stoffen in het water zitten, maar dat hiermee geen rekening wordt gehouden.

Als u er zeker van wilt zijn dat u geen water drinkt dat PFAS bevat, is het tijd om een waterfilter te gebruiken met bewezen technologie om deze stoffen te verwijderen.

ZeroWater verwijdert PFAS uit leidingwater

ZeroWater-filters verwijderen PFAS (PFOS/PFOA), kalkaanslag, glyfosaat, chloor, lood, chroom en meer uit leidingwater. Neem een kijkje in onze online winkel en geniet vandaag nog van puur, schoon water.

Tijdlijn van PFAS:

Referentie

1938 – Uitvinding van PFAS in New Jersey, Verenigde Staten.

1947 – Chemiegroep 3M start met de massaproductie van C8 of PFOA, een van de bekendste van de duizenden mogelijke per- en polyfluoralkylchemicaliën van de PFAS-familie.

1954 – Eerste geruchten over de mogelijke toxiciteit van PFOA en andere PFAS.

1959 – DuPont opent een vestiging in Dordrecht.

1961 – De toxicoloog van DuPont stelt in een intern document dat PFAS-chemicaliën schadelijk zijn en met uiterste voorzichtigheid moeten worden behandeld.

1998 – Wilbur Tennant uit Parkersburg, Verenigde Staten, start een rechtszaak tegen DuPont: zijn vee sterft met vreemde symptomen. Twee decennia later resulteert de zaak in een schikking van miljoenen dollars voor duizenden benadeelde partijen.

2000 – De Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) kondigt een wereldwijde kankeralarm voor PFOS aan na bestudering van documenten van 3M. Onder druk van lopende rechtszaken en de EPA kondigt 3M aan dat het “spontaan” de productie van PFOS en PFOA zal uitfaseren. Er worden nieuwe PFAS-varianten ontwikkeld, waarvan de toxiciteit nog niet is bewezen.

2001 – De professoren Giesy en Kannan brengen voor het eerst verslag uit over de wereldwijde verspreiding van PFOS in het milieu.

2004 – De Universiteit Antwerpen ontdekt ongekende PFOS-concentraties in muizen, vogels en vissen uit de omgeving van de 3M-site in Zwijndrecht.

2006 – De EPA dwingt acht fabrikanten in de PFAS-industrie via het PFOA Stewardship Program om het gebruik van PFOA in de Verenigde Staten te beperken.

2008 – EFSA stelt dat kleine hoeveelheden PFAS waarschijnlijk niet schadelijk zijn voor de mens.

2017 – RIVM: het PFOA-gehalte in het bloed van de gemiddelde Europeaan is 3,5 nanogram per milliliter.

2019 – Release van de film Dark Waters, gebaseerd op de langdurige juridische strijd die advocaat Robert Bilott eind jaren negentig voerde in de Tennant-zaak tegen DuPont.

2019 – Het Comité voor de evaluatie van persistente organische verontreinigende stoffen van het Verdrag van Stockholm van de Verenigde Naties beveelt aan om een groep gevaarlijke chemische stoffen, waaronder PFAS, te elimineren om de menselijke gezondheid en het milieu beter te beschermen.

2020 – Na onderzoek komt de EFSA met een voorstel voor een nieuwe norm: 4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht per week.

2022 – De EPA publiceert voorlopige bijgewerkte drinkwaterrichtlijnen voor PFOS en PFOA, waarbij de grenswaarde voor beide stoffen wordt verlaagd van 70 ng/l naar 0,02 ng/l voor PFOS en 0,0004 ng/l voor PFOA.

2023 – De EU buigt zich over een voorstel om PFAS te verbieden.