BPA en PVC in kraanwater

Toen duidelijk werd dat loden leidingen het water verontreinigen met giftige zware metaalresten, begonnen overheden deze te vervangen door kunststof leidingen, in de veronderstelling dat deze veiliger waren. Maar uit onderzoek is gebleken dat ook kunststof leidingen schadelijke chemicaliën zoals bisfenol A in het water lekken.

Wat is PVC?

PVC (polyvinylchloride) is een van de meest gebruikte kunststoffen ter wereld. We produceren er jaarlijks 40 miljoen ton van. Het werd voor het eerst ontdekt in 1838 door de Franse uitvinder Henri Victor Regnault en vervolgens herontdekt in 1872 door de Duitse chemicus Eugen Baumann. [ref:, en]. Maar er werd niets gedaan met dit nieuwe materiaal tot 1933, toen de B.F. Goodrich Company een methode ontwikkelde om PVC te plastificeren en flexibeler te maken. Vanaf dat moment werd het gebruikt voor allerlei commerciële doeleinden, van bouw tot consumentenproducten.

Omdat PVC goedkoop, duurzaam en chemisch bestand is tegen zuren, alcoholen en oplosmiddelen, wordt het in veel industrieën gebruikt. Sinds de jaren zestig is het het favoriete materiaal voor waterleidingen en heeft het leidingen van lood, beton en gietijzer vervangen. Helaas betalen we een prijs voor deze duurzaamheid. PVC geeft chemicaliën af aan het milieu, waaronder onze watervoorziening.

Hoe komt PVC in uw leidingwater terecht?

Materialen die in contact komen met water geven meestal een deel van hun bestanddelen af aan het water (wanneer leidingen bijvoorbeeld van lood of koper zijn gemaakt, komt een kleine hoeveelheid van deze metalen in het water terecht). Dat is ook het geval bij leidingen van PVC: deze geven polyvinylchloride af aan het water. Maar dat is nog niet alles.

Een Deens onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Water Research, toont aan dat leidingen van PVC en andere polyethyleenplastics zoals PEX (verknoopt polyethyleen) en HDPE (hogedichtheidpolyethyleen) esters, aldehyden, aromatische koolwaterstoffen en terpenoïden in het water afgeven. Andere onderzoeken tonen aan dat PVC-leidingen bisfenol A (BPA) en ftalaten in het water afgeven.

Wat zijn de mogelijke gezondheidseffecten van PVC en BPA?

De chemicaliën die het water uit PVC-buizen verontreinigen, zijn hormoonverstorend en kankerverwekkend. Laten we eens nader bekijken wat de wetenschap hierover zegt.

Vinylchloride is door het IARC geclassificeerd als een groep 1 carcinogeen, wat betekent dat het “kankerverwekkend is voor mensen”. Het wordt in verband gebracht met leverkanker, hersen- en longkanker, lymfoom en leukemie.

Een van de fenolen in PVC is 4-tert-butylfenol. Laboratoriumtests tonen aan dat het reproductieve afwijkingen kan veroorzaken.

Ftalaten, chemische stoffen die aan kunststoffen worden toegevoegd om ze flexibeler te maken, liggen onder vuur vanwege hun negatieve effecten. Een overzicht van studies gepubliceerd in het International Journal of Environmental Responsibility and Public Health concludeert dat ftalaten in verband worden gebracht met vruchtbaarheidsstoornissen bij mannen en vrouwen (zoals een lagere spermaproductie en een hoger risico op miskramen), puberteitsafwijkingen en kanker.

Bisfenol A wordt ook beschouwd als een hormoonontregelaar en wetenschappelijke studies hebben gewezen op een verband tussen blootstelling aan bisfenol A en kanker, onvruchtbaarheid, diabetes en obesitas.

Hormonen zijn essentieel voor de gezondheid – het zijn chemische boodschappers die veel van de vitale functies van het lichaam reguleren (bijvoorbeeld insuline, dat het lichaam vertelt glucose op te nemen en te gebruiken; of melatonine, dat je slaap-waakcyclus reguleert, of geslachtshormonen zoals testosteron en oestrogeen, die invloed kunnen hebben op aspecten van de lichamelijke en geestelijke gezondheid die verder gaan dan voortplanting). Wanneer hormonen worden verstoord, is ziekte niet ver weg. Daarom heeft een groep van bijna 90 wetenschappers uit de hele wereld opgeroepen tot een boycot van de productie en het gebruik van hormoonontregelaars.

Hun oproep wordt gehoord. Onlangs heeft de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid een 100.000-voudige verlaging van bisfenol A voorgesteld. Zij hebben een nieuwe tijdelijke aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) vastgesteld van 4 microgram per kilogram lichaamsgewicht per dag, een aanzienlijke verlaging ten opzichte van de eerdere ADI van 50 microgram per kilogram lichaamsgewicht per dag. De EFSA baseerde deze aanbeveling op studies die aantonen dat bisfenol A een negatieve invloed heeft op “T-helpercellen” (witte bloedcellen die een sleutelrol spelen in het immuunsysteem).

In een artikel getiteld ‘Gevaar uit de kraan’ in het Algemeen Dagblad stelt Ana Soto, hoogleraar celbiologie aan de Tufts University in Boston: “We wijzen al vijftien jaar op de gevaren van hormoonontregelaars, maar er is niets veranderd. Nu blijkt dat deze stoffen in het drinkwater terecht kunnen komen. Ik vraag me af hoe lang regeringen nog zullen wachten voordat ze actie ondernemen.”

Onbekende chemicaliën kunnen ook schadelijk zijn voor de gezondheid

Hoe langer het water in contact staat met plastic leidingen, hoe meer chemicaliën er in het water terechtkomen. Onderzoeker Erik Arvin liet water zeven dagen in plastic leidingen staan om de impact te beoordelen. “We vonden meer dan 20 chemicaliën die in het water waren terechtgekomen. De meeste daarvan waren alkylfenolen, zoals 4-tert-butylfenol, en ftalaten.” Volgens Arvin gebeurt dit vooral in en rond het huis. Dat komt omdat water in buitenleidingen (het hoofdwaternet) continu in beweging is, terwijl het binnen vaak urenlang of zelfs dagenlang stilstaat, wachtend tot een kraan wordt opengedraaid. Ook is de temperatuur binnen vaak hoger. Door deze omstandigheden is de kans groter dat de chemicaliën uit het plastic in het water terechtkomen. Bovendien geldt: hoe kleiner de diameter van de leiding, hoe meer contact er is tussen het water en de leiding, en hoe groter de kans dat er chemicaliën vrijkomen.

Arvin wijst erop dat slechts 10% van de chemicaliën is geïdentificeerd. De overige 90% blijft een mysterie – hij weet niet wat het zijn, noch of ze schadelijk zijn voor de gezondheid. Wat ook nog niet duidelijk is, is of deze stoffen via de huid het lichaam kunnen binnendringen, bijvoorbeeld tijdens het douchen. Volgens Ana Soto kan dit het geval zijn. “We weten dat bisfenol A-diglycidylester de huid kan binnendringen. Over andere fenolen weten we dat nog niet, maar het is waarschijnlijk dat fenolen van vergelijkbare grootte ook via de huid het lichaam kunnen binnendringen”, zegt ze.

Er is enige discussie over de vraag of deze chemicaliën een probleem vormen voor de menselijke gezondheid.

Wim van de Meent, van Kiwa, het instituut dat waterleidingen in Nederland inspecteert, is het niet eens met het standpunt van Arvin en Soto. Volgens hem blijkt uit onderzoek dat tot 900 microgram 4-tert-butylfenol per liter niet schadelijk is voor de gezondheid. De andere stoffen komen in zulke lage concentraties voor dat ze verwaarloosbaar zijn. Van de Meent is er niet van overtuigd dat er een probleem is, maar zegt: “Het is goed dat er een discussie over is.”

Ondanks de discussies is het onmogelijk om de studies die plastic bijproducten in verband brengen met gezondheidsproblemen te negeren. Volgens een studie gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Toxicology and Pharmacology is polyvinylchloride “het meest giftige type polymeer”.

Regelgeving inzake PVC

WHO-richtlijnen

De meest recente richtlijnen voor drinkwaterkwaliteit, gepubliceerd door de Wereldgezondheidsorganisatie, stellen limieten vast voor sommige, maar niet alle chemicaliën die verband houden met PVC.

• Acrylamiden: 0,5 microgram per liter
• Bisfenol A: geen limiet opgegeven
• Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (met name benzo[a]pyreen): 0,7 microgram per liter
• Vinylchloride: 0,3 microgram per liter

EU-richtlijnen

De Europese drinkwaterrichtlijn gaat voor sommige chemicaliën verder, terwijl ze voor andere chemicaliën minder streng is:

• Acrylamiden: 0,1 microgram per liter
• Bisfenol A: 2,5 microgram per liter
• Polycyclische aromatische koolwaterstoffen: 0,1 microgram per liter
• Vinylchloride: 0,5 microgram per liter

PVC in leidingwater in Nederland

Volgens het Wetboek van Watervoorziening moeten de materialen die worden gebruikt voor het transport van water aan strenge regels voldoen. Artikel 17g luidt:

"De eigenaar zorgt ervoor dat de materialen en chemicaliën die worden gebruikt bij de winning, bereiding, behandeling, opslag, het transport of de distributie van leidingwater en de wijze waarop deze worden gebruikt, er niet toe leiden dat materialen en chemicaliën:

a. in het leidingwater achterblijven in een hogere concentratie dan nodig is voor het gebruik van die materialen of chemicaliën; en

b. nadelige gevolgen hebben voor de volksgezondheid.”

Op het eerste gezicht lijkt dit enige bescherming te bieden, maar uit onderzoek blijkt dat kunststof leidingen niet aan deze wetgeving voldoen, met name als het gaat om de volksgezondheid.

Ongeveer 54% van het Nederlandse waterleidingnet (64.420 kilometer) bestaat nu uit PVC , terwijl 25% van de woningen in Nederland waterleidingen heeft van PVC of PE (polyethyleen).

En dit aantal groeit. PVC is goedkoop en duurzaam, waardoor het het favoriete materiaal is voor waterleidingen.

PVC in leidingwater in Frankrijk

Sinds de jaren 60 is PVC het favoriete materiaal voor waterleidingen en heeft het de leidingen van lood, beton en gietijzer vervangen. Ongeveer 47% van het openbare waternetwerk in Frankrijk (416 800 kilometer) is nu gemaakt van PVC. Veel huizen in Frankrijk, vooral die welke in de afgelopen 30 jaar zijn gebouwd, hebben ook waterleidingen van PVC of PE (polyethyleen).

PVC in leidingwater in Italië

In Italië is 25% van het openbare waternetwerk meer dan 50 jaar geleden aangelegd en moet dringend worden vernieuwd. Volgens het Nationaal Instituut voor de Statistiek lekt meer dan 40% van het water dat door deze leidingen wordt getransporteerd tijdens het transport. In sommige steden gaat maar liefst 70% van het water op deze manier verloren. De zwaarst getroffen gebieden zijn Chieti, Sicilië en Basilicata.

Het openbare waternetwerk wordt op regionaal niveau beheerd, waardoor het renoveren van de leidingen een enorme en zeer trage klus is. Om dezelfde reden is het moeilijk om precies te weten welke materialen voor waterleidingen zijn gebruikt. De meest voorkomende zijn gietijzer, messing, koper en PVC. Als u in een huis woont dat in de afgelopen 30 jaar is gebouwd, is de kans groot dat uw waterleidingen van PVC of PE zijn.

PVC in leidingwater in Duitsland

Het openbare waterleidingnet in Duitsland is 530.000 kilometer lang. Polyethyleen (PE) wordt sinds de jaren 60 gebruikt als materiaal voor waterleidingen. Uit evaluaties uit 2015 blijkt dat ongeveer 20% van het netwerk bestaat uit leidingen van PE. "Uit de geschatte gemiddelde leeftijd van de leidingen – 35 jaar – kunnen we concluderen dat polyethyleen het standaardmateriaal voor waterleidingen is geworden. In 2015 was 73% van de 16 miljoen huisaansluitingen gemaakt van PE. Bij het opnieuw leggen van leidingen is dit plastic het meest gekozen materiaal“, zegt Dr. Elmar Löckenhoff, voormalig directeur van de Duitse vereniging voor kunststofleidingen e. V. (KRV).

Hoe PVC uit leidingwater te verwijderen

”Als u kunststofleidingen in uw huis heeft, raad ik u ten zeerste aan om 's ochtends het water een tijdje te laten lopen om water met een hoge concentratie aan chemicaliën kwijt te raken", aldus Erik Arwin

Of u nu kunststof leidingen in uw huis heeft of niet, de kans is groot dat uw leidingwater door een aantal PVC-leidingen in het openbare waterdistributienetwerk is gestroomd. Dat betekent dat het waarschijnlijk enkele van de in dit artikel genoemde chemicaliën bevat.

Er zijn verschillende methoden getest om BPA en andere chemicaliën uit water te verwijderen. Deze omvatten omgekeerde osmose, koolstoffiltratie en biofilmreactoren. De eenvoudigste manier is om een filter te gebruiken waarvan bewezen is dat het schadelijke chemicaliën uit leidingwater verwijdert.

ZeroWater verwijdert chemicaliën uit uw leidingwater

Wilt u er zeker van zijn dat uw drinkwater vrij is van giftige stoffen? ZeroWater verwijdert chemicaliën uit leidingwater, zoals kalkaanslag, glyfosaat, lood, chloor, PFAS (PFOS/PFOA), en meer. Geïnteresseerd? Neem een kijkje in onze webshop.